Särsenbi, 19 Aqpan 2020
Ädebiet 4395 35 pikir 30 Jeltoqsan, 2019 sağat 09:53

Quandıq Şamahaywlı. Jaña jıl aldında... 

(äñgime)

Alğaş kelgen kezindegimen salıstırğanda, Londonnnıñ şulı köşeleri Güljamal üşin tım oğaş sezilmeytin bolıp ketipti. “Üş künnen keyin körge de üyrenesiñ” demey me. Bir jıldan astam uaqıt ötkende, aynalasına äjeptäuir beyimdelip, qazir mejelegen jerine adaspay jetetin jäne qayda barsa da üyin tauıp kele alatın boldı. Alğaşqıday emes, birşama til sındırıp, ağılşınşa erkin söyley de alatın deñgeyge jetken. 

El jaqtan jañadan kelgen alğaşqı aydıñ bir aptasında Güljamal eki qızınan adasıp qalıp qızıq bolğan. Sol oqiğanı eske alsa, eki qızı äli künge deyin işek-silesi qatıp küledi. Qızdarı “osında qozğalmay twr” dep qaldırıp ketken jerde twraqtamay özinde de bar. Anandaytın jerdegi bir dükenge kirip şığa qoymaqşı bolğan. Qırsıq qılğanda, telefonın tağı üyde wmıtıp ketipti. Dükenge kirip aralap älgi ornına kelse qızdarı joq. Olar şeşelerin izdep ketse kerek. 

Jan-jağına qarap, üyine baratın köşeni nobaylap, taksi wstaytın bağıtın anıqtağısı keldi. Biraq, däl qay twstan qalay kelgenin özi de añğarmay qalıptı. Osı jaqqa qaray taksimen kele jatqanda Big Ben mwnarasınıñ qasınan ötken sekildi bolğan. Kimnen swrarın bilmey dağdarıp twrğanda, jol boyımen ötip bara jatqan policeydi köre sala:

-Ser, dyu spik ingliş? - depti ğoy, sasqanınan. Policey tañdana jalt qarağanda, däl artında qosarlana külgen ekeudiñ üni estiledi. Bwrılıp qarasa, qızdarı twr eken. Sodan beri olar Güljamaldı “anamız Angliya saqşısınıñ ağılşınşasın teksergen älemdegi alğaşqı adam” dep atap, küni büginge deyin jii äzildeydi.     

Käri Europa törindegi osınau köne qalanıñ Güljamaldıñ tuıp-ösken Sarıarqadağı Astanasına mülde wqsamaytın twstarı tım köp. Eñ bergisin aytqanda, qıs ortasında dañğıl boyında gülzarı jaynap, kök maysası köz tartıp twratını qızıq. 

Alañdarı tım şulı jäne oğan köşe muzıkanttarı men änşileriniñ bar önerin salıp orındap jatatın äuesqoy koncertterin qosıp qoyıñız. Qay jağına qarasañ da, köşe boyındağı “look left, look right” degen jol belgileri közge tüse beredi. Bwl tipti, qalanıñ bastı rämizine aynalıp ketkendey me, qalay, özi. 

 Ağılşın ülgisindegi biyazılıq deytin närseniñ de London köşesinde birden añğarılatın tağı bir qızıq ürdis. Iin tiresken köp adam ığı-jığı aralasıp, ersili-qarsılı ağılıp jatqanda, bireulerdi bolmaşı süykep ötu, keyde soğıp qala jazdau degender jii bolıp twradı. Onday kezdiñ ärbirinde “Sorry” degen sözdi bäri talasıp-tarmasıp, tipti, jarısıp  aytatınday körinedi. Jalpı, bwl alıp qalada däl osı sözdiñ qaytalana berui tım jii. “Ağılşındar ne bolsa, soğan keşirim swraudan jalıqpaydı eken” dep Güljamal alğaşında zığırdanı qaynaytın. Qazir oğan üyrenip ketipti. Mwnday sıpaygerşilik Viktoriya patşayım twsında “Jentelmendik ädep” degen moraldıq tärbie men közqarastıñ nätijesinde payda bolıp qalıptasqan deydi ğoy. Onı London universitetiniñ magistraturasında oqıp jatqan twñğış qızı aytqan. 

Qızı demekşi, Güljamaldıñ mwnda at arıltıp kelip, jat eldegi  böten qala twrğını boluınıñ bastı sebebiniñ özi “bala oqıtu” dep atalatın soñğı jıldarı payda bolğan tıñ ürdis. Bwl ärine, qazirgi qazaq qoğamındağı sayasi elitağa ğana tän qwbılıs.  

Güljamaldıñ eki qızı bar. Kenjesi bıltır bakalavr boyınşa birinşi kursqa tüsken. Ülkeni magistrlik bilim aluğa kelgen. Olardı “tüsti” degennen göri otağası Kemelbay eki qızın älemniñ eñ qımbat tölemaqılı oqu ornı sanalatın osı universitetke “tüsirdi” deu şındıqqa sayadı. 

Al, Güljamal Londonnıñ qaq törinen bayı satıp äpergen jaylı päterde twrıp, eki qızınıñ as-suın äzirleydi. Oquları men tälim-tärbiesine Kemelbaydıñ aldında jauap beredi. 

Qazaq ökimetinde joğarı lauazımdıq qızmetterdiñ birin atqaratın otağası qalasa är aptanıñ soñında, şaruaları qarbalas bolıp jatsa, ayına bir-eki ret Astanadan kele saladı. Al, Qazaqstanda bolatın meyram künderindegi demalıstarın otağası köbinese, Londondağı qatın, bala-şağasımen birge ötkizedi. Al, qızdarı jazğı demalısqa şıqqanda Astanadağı üylerine oralularına mümkindik tabadı. Äu bastağı otbasılıq kelisim men otağasınıñ pärmeni solay. 

Söytip, Güljamal hanım London köşesimen üyine qaray kele jattı. Qolındağı telefonın sömkesine salıp, alğa bir qadam attağanı sol edi, qarsı kele jatqan älde bireumen soqtığısıp qaldı. Sömkesi qolınan tüsip ketti. “I`m sorry” degen sıpayı ün şıqtı da, jerdegi sömkesin alıp wsındı. İzinşe, älgi näzik dauıs:

-Siz qazaqsız ba, apay? - dedi, köpten beri köşede estilmegen öziniñ ana tilinde. 

Sömkesin alıp jatıp, jüzine qarasa, jas şaması äli otızğa de jete qoymağan jas kelinşek twr. Älde, qız ba, nesi bolsa da, qazaq ekeni anıq körinip twr. Sändi kiingen, jüzi körikti, qos janarı möldiregen, äp-ädemi qazaq qızı.  

-Iä, qazaqpın.

-Keşiriñiz, apay! Iñğaysız boldı, bayqamay qaldım. 

-Oqası joq, aynalayın! Qwjınağan köptiñ ortasında, mına iri qalada apalı-siñili eki qazaq soqtığısıp qalğanımız qızıq boldı ğoy - dep, ekeui de külisip aldı da tanısuğa köşti. 

Söytse, ol ekeuiniñ audanı, auılı bir äri rulas, atalas jandar eken. Qarğa tamırlı qazaq degen osı. Auıldağı bir-biriniñ keybir tuıs-tuğandarın ekeui de biletin bolıp şıqtı. 

-Siñilim-au, bwl qalada qaydan jürsiñ? - degen Güljamal Jañıl esimdi älgi qızğa jik-japar bolıp:

-Qane, bizdiñ üyge jür! Mwnda jap-jaqın jerde twramız. Jaylanıp şäy işip otırıp, äñgimeleseyik! - dedi. Jañıl da kelise ketti.

Ekeui köp otırıp, wzaq äñgimelesti. Sabaqtan kelgen eki qızımen de tanıstırıp qoydı. Jañıl üşeuine de qattı wnadı. Äsirese, aşıq-jarqın minezi Güljamaldı tipti tänti etkendey boldı. Onıñ üstine jat jerde öz auılınıñ tuması, arğı tübin qusa, jeti atağa da jetpeytin bauırı bolıp şıqsa, qalay quanbasqa. 

Jañıl öziniñ jay-küyi turalı da eş bükpesiz aytıp berdi. Londonğa kelip qonıstanğanına on jıl bolıptı. Qwndı qağazdar byurosında broker bolıp qızmet etedi. Qazir otız üş jasta. Toğız jasar wlı bar. Biraq, küyeuge timegen. Ol balanı qaydan, qalay tapqanın da Güljamaldan jasırmadı. Bar sırın aqtardı deuge de boladı.

-Jasım jiırmadan endi ğana asıp, universitettiñ soñğı kursın bitirip, diplom jwmısın qorğağan kezim. Bizge memlekettik emtihan komissiyasınıñ törağası bolıp ükimet kabinetinde birşama joğarı qızmet atqaratın bir ağay keldi. Emtihan tapsırğanda da, diplom qorğağan kezimde de älgi kisi menen köz almay otıradı da qoyadı. Ädette sırttan kelip qatısatın onday törağalar emtihan bastalğanda azğana uaqıt otırıp ketip qaladı ğoy. Sosın, diplom tapsırarda ğana bir körinip joq boladı. Onı biz ağa kurstarda oqitındardıñ täjiribesinen jaqsı bilemiz. Al, bizdiñ törağa emtihan bastalardan bwrın kelip,bärin bitirip eñ soñında qaytadı. Birdemelerdi sıltauıratıp menimen söylesuge tırısadı. Onıñ üstine men starostamın ğoy. Mağan degen közqarasın özgeler de añğarğan sekildi. Qwrbılarım “Törağanı  sındırdıñ. Seniñ arqañda ol bükil kursqa oñ közimen qaraytın boldı” desip qaljıñdaydı. Şını kerek, kursta ğana emes, ol twsta universitettegi mañday aldı swlulardıñ biri edim. 

-Oy, qazir de swlusıñ ğoy? Alğaş körgende, erkek twrmaq äyel zatı meniñ özim sınıp qaldım - dep, Güljamal küldi. Onı eki qızı da jarısa qwptap, auızdarınıñ suı qwrığanşa, ajarınıñ aşıqtığın aytıp, maqtasıp qoydı. 

  -Qazaqta bir dörekileu maqal bar ğoy, “bettiñ qızılı k*ttiñ sorı” degen. Eludi eñsergen älgi törağa diplom tapsırarda meniñ maqtauımdı jetkizip, biraz kösildi de, qızmetke şaqırğan joldamanı da qosa berip, ayaq astınan jarılqap tastağanı. Biraq, jinalıs soñınan ol kisimen oñaşa söylestim. Wsınısın qabılday almaytınımdı aytıp, memlekettik qızmetke täjiribem joqtığın alğa tarttım. Jas bolsam da, iştey birdemeni sezetin sekildimin. “Almaqtıñ da salmağı bar” degendey mwnday tosın sıydan aulaq jüreyin degen oyda edim. Alayda, älgi kökem de qadalğan jerden qan alatın päle eken, qoymadı ğoy, qoymadı. “Qızmetke qabıldanğan künnen bastap, öz qamqorlığıma alamın, sendey ösetin jastardı qolday almasam, nesine er azamat bolıp jürmin” dey me, qaydağı-jaydağını aytıp bolmağan soñ “auıldağı äke-şeşemmen aqıldasayın” dep bir sät qwtılğanday boldım. 

Onşaqtı kün boyı kurstas qwrbı-qwrdastar bas qosıp, diplom judıq, qıdırdıq, oynap-küldik degendey oqu bitirgen jastardıñ tirligi belgili ğoy. Astanadan elu-aq şaqırım şağın auılda twratın üyime bardım. Äke-şeşem de quanıştarı qoyındarına sıymay toy-tomalaq jasadı. Meniñ ükimettiñ mañızdı bir buınına qızmetke şaqırılğanımdı auılğa birge kelgen qwrbılarımnan estigende äkem bayğwstıñ jüregi jarılarday-aq qattı quandı. Men bir otbasındağı bes qızdıñ kenjesimin. Erke östim, tentektigim de, tikbaqaylığım da bar. Ökimettik qızmetke barmaymın, auıldağı koperativke buhgalter bolamın dep biraz qiğılıq saldım. Älgi törağası tüskir künde telefon soğıp, qızmetke şaqıradı. Äke-şeşem de, apa-jezdelerim de “mwnday mümkindikti jiberme, ösesiñ. Kar'era da kerek qoy” dep jan-jağımnan ügittep qoymaydı. 

Aqırı ne kerek, älgi törağanıñ wsınısın qabıldap qızmetine kiristim. Ükimet ornı degen atı darday bolğanımen jwmısında sonşalıqtı kürdeli eşteñe joq sekildi. Älde, meniñ qabilet-qarımım men biliktiligim keremet boldı ma, qaydan bileyin. Jwmıstı wrşıqşa iirip äkettim desem, maqtanğan bolmaspın. Üş aydan keyin eki bölmeli päter aldım. Altı aydan keyin bölim basşısı bolıp qızmetim östi. Bılay öz küşimmen de mwnıñ bärine qol jetkizer edim, erte me keş pe. Biraq, älgi qolı wzın, lauazımı ülken törağanıñ tikeley aralasuımen mağan degen qoldau-qolpaştaudıñ astırtın jasalıp jatqanın işim sezetin. Mwnday şekten şıqqan qamqorlıqtıñ öteui qiın bolatının da bildim. Sol üşin qızmetten ketuge birneşe ret oqtaldım. 

Biraq, auıldağılarğa meni maqtanış etip jürgen, äke-şeşe, tuıs-tuğandarımnıñ köñilin tağı qimadım. “Pälenşeniñ qızı ayaq astınan ülken qızmetke bara qalıp edi. Qolınan eşteñe kelmey quılıp qalıptı ğoy” dep tabalaytındardıñ da tabıların bildim. Eger şınımen qolımnan is kelmeytin bireu bolsam, eşteñege qaramastan şığıp kete berer edim. Qoldan kelgen soñ tağı namıstanasıñ. 

Söytip jürgende, özim küdiktengenimdey-aq älgi törağa menen jiırma segiz jas ülkendigine qaramay qırındaytındı şığardı. Şetelge issaparlarğa şıqqanda meni mindetti türde tizimge engizip qoyatın boldı. Barğan jerlerdiñ bärinde oñaşa bölmesine şaqırıp aladı. Sonday saparlardıñ birinde ol da degenine jetti. Ayağım auırlap qaldı. Men kelissem, ol bäybişesinen ajırasıp üylenuge dayın körinedi. Onısına men üzildi-kesildi qarsı boldım. Bireudiñ şañırağın oyrandap, qatın-balasınıñ köz jasına qalıp, qalay baqıttı bolamın? Onıñ üstine özimnen eki müşelden astam ülken jasamıs bayğa tigenimdi auılım estigende äke-şeşem jwrttıñ betine qalay qaraydı? Al, oñ jaqta otırıp bala tapsam, odan asqan qasiret tağı joq. Sondıqtan, köz körmes, qwlaq estimes jaqqa ketip joğalayın dep şeştim de osı Londondı tañdadım. 

Törağanıñ qolı wzın ğoy, bwl jerden de meni baspanalı etti. Astanadağı üyimniñ kiltin kişi jezdeme tapsırdım da, sol sätte qaramdı batırdım. Osında bosanıp wl taptım. Törağanıñ quanışında şek bolmadı. Astanadan at arıltıp, sol sätte wşıp keldi. Ol özi bireudiñ jalğız wlı eken. Osı jasqa deyin eki perzent körgen, ekeui de qız körinedi. Näresteni alğaş kelip körgende köz jasına erik berdi, beyşara. “Äke-şeşem osı nemeresin köre almay ömirden ötti.-” dep, kemseñdep twrıp jıladı dersiñ. Ayap kettim. Negizi, onı mañıma jolatpayın dep oylağanmın. Qalay bolğanda da, wlımnıñ äkesi ğoy dep janım aşıp, kelip körip twruına jäne ösken kezde äkesi ekendigin jasırmauğa uäde berdim. Biraq, menimen jaqındasu jayında oyıña da almaysıñ dep qatañ eskerttim. Solay boldı da. Küni büginge deyin ol wlına kelip twradı. Qazir mektepte oqitın wlım äli on jasqa tolmasa da eresek adam sekildi aqıldı. Bälkim, tım erte eseygen bolar. Meni jazğırasızdar ma, jer-jebirime jetip jamandaysızdar ma, özderiñiz biliñizder. Şındığım osı! - dep, Jañıl sözin ayaqtap, közine jas aldı. 

Güljamaldıñ da köñili bosap, jas kelinşekti qattı ayap ketti: 

-Äy, dünie-ay! Qız balanıñ tağdırı qiın ğoy. Wlıñnıñ atı kim? 

-Daniyar. 

-Jañıl jan! Wlıñdı ertip, üyge kelip twr. Meniñ qızdarımmen tanıssın. Bwlar da eldi sağınıp jür. Balanıñ da işi pısatın şığar. Bir mezgil öziñ de kelip, ekeuimiz äñgime-düken qwrıp bir serpilip twrayıq! - dedi, Güljamal şın köñilmen. 

-Güleke, nietiñizge raqmet! Ärine, aralasıp twrayıq! Osında twratın bir top qazaq äyel bar. Birazı menimen tağdırlas qızdar, işinara siz sekildi bala oqıtıp jatqan apalar da bar. Eki aptadan keyin kezekti bir kezdesuimiz ötedi. Jaña jıl qarsañında bolatın bas qosuımız ğoy. Men sizdi ertip barıp bärimen tanıstırayın - dedi, Jañıl. 

-Onıñ tabılğan aqıl ğoy, Jañıl jan! Şının aytsam, keyde üyge sıymay alaswrıp ketemin. Soñğı kezde otağası da şaruası qarbalas bolıp, kele almay jatır. Bäri öz qandastarımız bolsa, ärine, nege tanıspasqa - dep, Güljamal quana-quana kelisti. 

Aptanıñ soñında Jañıl wlın ertip keldi. Süykimdi balaqay Güljamal men onıñ qızdarın birden baurap aldı. Alğaş körgen sätte Güljamalğa ol balanıñ türi tanıs sekildi birtürli jılı wşırap ketti de, bas salıp qwşaqtap “mına wldıñ tättisin-ay” dep, süyip-süyip aldı. Qızdarı da tuğan inisindey körip, birden bauır bastı. Olardı Daniyar da eş jatırqağan emes, öte jaqsı körip ketti. Güljamaldı “äjelep”, eki qızdı “äpkelep” işi-bauırlarına kirip twrğanı. Jañıldı da olar birge tuısqandarınan artıq süyetindey. Osılayşa, jat jerde tanısqan beseu azğana uaqıttıñ işinde aralarınan qıl ötpeytindey jaqın jandarğa aynalıp ketti.

Birde Jañıl Güljamal äpkesin Londonda twratın qazaq äyelderdiñ kezekti kezdeuine ertip barıp, jas-kärisi aralas jiırmaday janmen tanıstırdı. 

Şağın zaldı şvedtik dastarhan ülgisimen jasap, qos-qostan otıruğa layıqtalğan üstelder de qoyılıptı. Jiırma şaqtı äyeldiñ bäri de “barın kiip, baqanın qolğa aldı” degenniñ kerin keltirip-aq twr. Tağamdarın aldarına qoyıp, bir üsteldiñ basına jayğasqan soñ Jañıl Güljamalğa älgilerdiñ bäri turalı jeke-jeke mälimetter ayta bastadı. 

-Gül äpke, äneu bir tolıqşa kelgen egde apaydı kördiñiz be? 

-Iä, özin Jauhar hanım dep tanıstırğan qatın ğoy. 

-Däl özi. Onıñ küyeui köp jıl vice-ministr bolğan. Qazir äkim. Bwl äyeldiñ Londonda twrıp jatqanına jiırma jıldan asıp ketti. Balaları älde qaşan oquların bitirip alğan. Biraq, elge qaytqıları joq. Osında jür. Eşqayda jwmıs istemeydi. Bir wlı esirtkige äuestenip ketti. Qızı tüngi klubtardıñ jwldızına aynalğan. Özinşe än ayta ma, birdeñe. Biraq, elden aqşa-qarajat degen ağılıp kelip jatadı. İşkenderi aldında, işpegenderi artında degendey. Al, äkim şalı bayağıda jas toqal alıp alğan. Qazir üş balalı. Soñğı jıldarı Londonğa at izin saludı birjolata qoydı. Biraq, mına bäybişesi men balaların aqşadan tarıqtırmaydı. Bwl äyel sonısına mäz.

-Ana bir jas kelinşek viskidi suşa qılğıtıp otır ğoy. Ol kim? - dep, Güljamal şette bir üstelde oñaşa otırğan bireuin nwsqadı. 

-Ol osıdan bes-altı jıl bwrın swlular bayqauında top jarıp miss bolğan edi. Tağı bir mıqtınıñ toqalı. Siz tanisız onı. Qane, beri jaqındañızşı, qwlağıñızğa aytayın - dedi de, bes sausağınıñ arasın  qosıp auzına taqadı da onıñ qwlağına birdemeni sıbırladı. 

Güljamal közin baqırayta tañırqap: 

-Qoy-ey, ras pa? 

-Şın aytamın. Astanada ol ekeuiniñ hikayası aynalağa keñ tarap ketip, bir küni bäybişeniñ qwlağına jetken ğoy. Minezi şataq bäybişe bir küni jwmısına kelip twrıp mına miss beyşaranıñ şaşın jwlıp, bıt-şıtın şığarğan. Qısqası, kögala qoyday ğıp soyğan ğoy. Sosın, bayına barıp tepsinip, “ana saytannnıñ közin qwrt” dep qiğılıq salğan. Şalı osında äkelip, ornalastırıp ketken. Anda-sanda kelip twradı. Biraq, bwl miss işikilikke äbden salınıp ketken. Täp-täuir bilimdi qız edi. Qwrıp bara jatır. Obal-aq! 

-O, Alla-ay! Ana kisini mwnday dep oylamappın ğoy. Bizdiñ üydegi jezdeñ ekeui köp jıl qızmettes boldı. Otbasımızben aralasıp twramız. Özi tau qozğalsa da bılq etpes birtoğa momaqan kisi sekildi edi. Al, bäybişesiniñ minezi aduın, onıñ ras. Biraq, aq köñil äyel. Äy, qular-ay! Talay jıl aralasqanda jımın bildirmedi ğoy. Sen qızdıñ da bilmeytin päleñ joq eken. Meniñ közimdi aşıp jatırsıñ! - dep, Güljamal jağasın wstap qoyadı.  

-Oy, äpke! Birtoğa dep qoyasız-au! Men de ökimet keñsesinde istedim ğoy. Ondağılardıñ arasında etegine namaz oqıp jürgenderi sausaqpen ğana sanarlıq şığar. 

Ekeuiniñ janına tört äyel kelip qosılğan soñ Güljamal men Jañıl  äñgimeleri sol jerden üzildi. Özara qauqıldasıp, söz auanı basqa jaqqa bwrılıp ketti. Bäri aynala otıra qalıp, än ayttı. El-jerin sağına eske alıstı. Qaysı biri qısqa äzil äñgimeler aytıp, qıran topan külkige kenelip, köñil köteristi. Arasında masayıp ketken, jaydan jay jılap otırğandar da barşılıq.  

Söytip dumandatıp otırğan toptıñ arttarında kenetten  gürs etken qattı dıbıs şıqtı da, şarq etip äynek sıñğanday boldı. Bäri şulap bwrılıp qarasa, kelgennen beri ün-tünsiz oñaşa otırıp alıp, viskidi simirip otırğan miss orındıqtan qwlap tüsip jerde jatır eken. Qolındağı vokalı edenge soğılıp kül-talqanı şığıptı. 

Eki kelinşek orındarınan qatar köterilip, onı twrğızıp şettegi divanğa aparmaq bolıp edi. Miss ayağın basa almay tağı da gürs etip jığıldı. 

-Qatındar, kelip kömektesseñderşi! - dep, ekeudiñ biri dauıstap edi, Jañıl bastağan bes-altauı barıp onı jerden köterip, şette twrğan divanğa aparıp jatqızdı da: 

-Qız auır ma, twz auır ma degendey özi ap-arıq bolğanımen, salmağı  zil batpan ğoy - desip orındarına kelip jayğastı. 

Arı qaray guildesip biraz otırğan soñ bäri ketuge ıñğaylanğanda miss te oyanıp: 

-Oybay-ay, basım şağıp baradı. Leylya, meni üyge jetkizip salıp, bizdikine qona salşı! - dep bir tolıqşa kelgen qara äyelge jata-jabısıp jalındı. 

-Äy, bayğws-ay! Seniñ menen özge kimiñ bar? Älbette, özim jetkizemin! - dep, älgi semiz qara onıñ  qoltığınan demep alıp ketti. 

Güljamal men Jañıl üyge kelgende, Daniyar älde qaşan wyıqtap qalıptı. Jañıl onı oyatıp alıp ketpek bolıp edi: 

-Time, balağa, tätti wyqısın bwzıp neñ bar edi? Erteñ demalıs qoy, öziñ de osında qona ket! - dep, Güljamal toqtattı.

Tañerteñ beseui birge emen-jarqın äñgimelese otırıp tamaqtandı. Daniyardıñ qılığına bäri mäz bolısıp, erekşe köñildi otırdı. Söz arasında Güljamaldıñ qızdarı: 

-Jañıl äpke, siz demalıs künderi Daniyarmen birge bizdiñ üyge kelip qonıp twrıñızşı! Beseuimiz birge otırğan sonday köñildi - desti. Olardıñ sözin Güljamal da qwptap: 

-Aytpaqşı, Jañıl-au, keşikpey otağası keledi. 31-i küni keşke ekeuiñ mindetti türde keliñder! Jaña jıldı bizdiñ üyde bärimiz birge qarsı alayıq. Daniyar ekeuiñdi jezdeleriñmen tanıstırayın. Jıldı qalay qarsı alsaq, aldağı ömirimiz de solay boladı. Ekeuden ekeu üyleriñde otırğanşa bizge keliñder! Otağası bata beredi senderge! Ol kisiniñ batası qate ketpeydi, ärdayım qabıl boladı. Auzı daualı tekti atanıñ twqımı ğoy, bizdiñ otağası - dedi. 

-Eki siñilim men bir altın äpkem bar dep sizdermen tanısqalı özimdi baqıttı sezinip jürmin. Sizdermen birge bolğanda özimdi jan-jaqtı qorğalğanday, tört qwbılam tügendelgendey köñilim tolıp qaladı - dep, Jañıl da ağınan jarıldı. Güljamaldıñ kenje qızı: 

-Ana jolı Daniyar ekeuimiz birge tüsken fotomdı “VK”-ğa qoyğanmın. Dostarımnıñ bäri “iniñ öziñnen aumaydı ğoy, öte qattı wqsaydı eken” deydi. Men “tuğan inim emes, tätemniñ wlı ğoy” desem, eşqaysı senbeydi - dedi. 

Otırğandardıñ közderi qatar otırğan ekeuine tüskende: 

-Şınında, bwrın bayqamappız ğoy. Qalay wqsaydı-ey! - desip tañğalıstı...  

Jıl ayaqtaluğa tayau. Jeltoqsannıñ 29-ı küni Astanadan törağa kelip jetti. Onıñ kelgeni Daniyar üşin keremet quanış boldı. İz-tüssiz ketkenine köp bolğan edi. Ekeuine de tartu-taralğını molınan qamdaptı. Oğan pısqırıp ta qarağan Jañıl joq. Ädettegisinşe:

-Qaşan ketesiñ? - dep swradı. 

-Arğı küni tañğı reyspen Qazaqstanğa qaytamın - dedi, törağa. 

-Jaqsı. Daniyardıñ qısqı demalısı bastalğan. Eki kün qıdırt! Wlıñdı qoynıña alıp jatıp, mauqıñdı bas ta, tabanıñdı jaltırat! Jaña jıldı biz osındağı tuıstarımızben birge qarsı alamız. Sen olardıñ közine tüspey-aq qoy.   

-Qwp boladı, Jañıl hanım! - dep, törağa äskerlerşe oñ qolınıñ jazılğan sausaqtarın şekesine taqadı. Mwndağı qanday, qaydağı tuıs onıñ män-jayın swrağan da joq. Taban astında quıp şıqpay Daniyarmen birge eki kün qonıp jatuğa mümkindik bergenine şükirşilik etti.  

-Meniñ anam sağan general ma, äke? - dep swradı, Daniyar erkelep. 

-Joğa, qaydağı general? Marşal ğoy! - dep, ırjiıp küldi. 

-Endeşe, general men bolamın, äke! Al, jauınger äke, kettik! - dep, ekeui Daniyardıñ bölmesine kirip ketti. 

Al, Jañıl jwmısındağı azın-aulaq şaruaların bitirip, Qazaqstan jaqqa tapsıratın esep-qisabın retteuge birjağa qaray asığıs şığıp ketti. Jol-jönekey Jañılğa tosın oy keldi. “Osı törağanıñ qatın, bala-şağası qanday adamdar eken? Elde twratın sekildi. Daniyar dese işken asın jerge qoyadı. Keyingi tirligimiz qalay bolar eken?” - dep, auır kürsindi. Şını kerek, bala tapqannan keyin ol törağanı töseginiñ mañına da jolatpağan edi. Degenmen, zatı äyel ğoy, özimen qwrdas birli-jarım köñildesteri boldı. Jan balasınan jasırğanıñdı Jaratuşıdan jasıra almaysıñ. Biraq, eşbirinen tän läzzatın alğan joq. Tösek raqatı aulaq ketsin, jaqındasqannan keyin qattı qorlanıp, janı jaralanğanday tünimen ünsiz jılap, jastığın sulaydı. Soñğı kezde erkek bitkenge kektene qaraytın bir it minez payda bolğanına keyde özi de tañğaladı. 

Eki kün de öte şıqtı. Jeltoqsannıñ otızı küni Jañıl tım keş keldi. Esigin aşıp kirip edi, jım-jırt. Daniyardıñ bölmesiniñ jartılay aşıq esiginen törağanıñ qorıldağan üni anıq estiledi. Ünemi osılay. Wlı onıñ qoltığınıñ astına mwrnın tığıp aladı da, ayağın qarnınıñ üstine asıp qoyıp wyıqtap jatadı. Jañıl onı körmese de solay elestetti. 

Tañerteñ törağanı olar üyinen şığarıp saldı. 

-Äke, kelesi demalısta da kelşi! - dedi, Daniyar törağanıñ moyınan qwşaqtap twrıp. 

-Jol bolsın! - dedi, Jañıl salqın ğana. Osımen törağa üyden şığıp ketti. 

Jañıl Güljamal men onıñ qızdarına dayındağan sıylıqtarın buıp-tüyip äzirledi. Tüngi sağat on ekiden säl ğana bwrın barıp, jaña jılmen qwttıqtamaqşı. Äli tanısıp ülgermegen jezdesine de sıylıq dayındağan. Daniyar da asıqtırıp älek, tezirek barayıqşı deydi. 

Tüngi sağat 23.45-te Jañıl men Daniyar esik qaqtı. Güljamal men eki qızı jarısa kelip esik aştı da: 

-O, meniñ altın siñilim men bauırım keldi! Otağası-au, äy, Kemelbay, beri qaray kelseñşi! - dep dauıstadı.

Törgi bölmeden asıqpay şığıp kele jatqan törağanı körgende, Jañıldıñ eki közi şarasınan şığa jazdap baqıraydı da, aşılğan auzı jabılmay qaldı. Al, Daniyar:

-Äke! Sen ketpepsiñ ğoy... - dep, quana ayğay saldı. Güljamaldıñ auzına “ne, ne” degennen özge söz tüspey qaldı. 

Osı sätte tüngi sağat 12-ni soğıp, jaña jıl da kelip jetti...

Quandıq Şamahaywlı

Abai.kz

35 pikir