Jeksenbi, 8 Jeltoqsan 2019
Bilik 2110 8 pikir 15 Qaraşa, 2019 sağat 15:04

Töl teñge - Täuelsizdiktiñ atributı!

Bügin Wlttıq valyutamızdıñ küni! Ekonomikanıñ temirqazığı sanalatın teñgemizge biıl 26 jıl tolıp otır. 1997 jılı sol kezdegi Prezident Nwrswltan Nazarbaevtıñ Jarlığımen 15 qaraşa - töl valyutamızdıñ äri qarjıgerler küni bolıp belgilengen bolatın.

Bärimiz biletindey, 1993 jılğı 15 qaraşada Qazaqstannıñ wlttıq valyutası – teñge aynalısqa engizildi. Eski aqşanı qazaqstandıq teñgege ayırbastau 1993 jılı 15 qaraşada sağat 8.00-de bastalıp, 20 qaraşada sağat 20.00-de ayaqtaldı. Wlttıq Bank bastapqıda 1 teñgeni sol kezdegi mıñ rubl'ge bağalağan bolatın. Degenmen, elimizdiñ sayasi, äleumettik mäseleleri jäne memleketaralıq qatınastar eskerilip, bir teñge 500 somğa bekitildi. Teñge birinşi aynalımğa kirgen küni 1 dollar 4,75 teñge bolıp bekitildi.

Şirek ğasırda aqşamız talay qilı kezeñnen ötti. Teñge täuelsiz eldiñ töl valyutasına aynaldı. 1993 jılı qaraşa ayına deyin emissiyalau qızmetin tek qana KSRO men memlekettik banki, keyinnen Reseydiñ Ortalıq banki atqarıp keldi. Ol kezde qazaqstan aumağında tölem qwralı retinde KSRO Memlekettik bankiniñ nemese Resey Ortalıq bankisiniñ 1961-1991 jıldarı şığarğan rubl'degi banknotaları men monetaları qızmet etti.  KSRO ıdırığannan keyin onıñ qwramındağı keybir respublikalar özderiniñ wlttıq aqşa birligin aynalımğa engizip, yağni «rubl' aymağınan» şığıp ketken bolsa, al bizdiñ respublikamız sol aymaqta eki jıl boyı qaldı. Onıñ bastı sebebi, Qazaqstanda öziniñ banknottar şığaratın fabrikasımen Moneta sarayı bolmadı.

Jalpı, wlttıq valyutağa degen wmtılıs 1992 jılı jasalıp, sol jılı 27 tamızda Wlttıq bank teñge kupyurasınıñ ülgilerin bekitken bolatın. Erteñinde qazaq valyutasın ömirge äkelgen Timur Süleymenov, Meñdibay Alin, Ağımsalı Düzelhanov, Qayrolla Äbjälelovter Angliyağa attanadı. 1993 jılı alğaşqı teñge partiyası Angliyanıñ eñ köne äri äygili «Harrison jäne wldarı» fabrikasında basılıp, teñgeni elge tasımaldau üşin tört IL-86 wşaqtarı Angliyağa 18 märte qatınağan.

Sol uaqıttan beri qazaqstandıqtar özimizdiñ töl teñgemizdi paydalanıp keledi. Keyingi kezderi teñgeniñ tınısı säl tarılıp, qwnsızdanıp bara jatqanımen teñgeniñ twğırı twraqtı deuge tolıq negiz bar.

Bir ökiniştisi, soñğı kezderi özge eldermen ortaq valyuta engizu jaylı swmdıq äñgime sumañdap jür. Soltüstiktegi körşimiz Reseyden bastau alatın bwl wsınıstıñ közdegeni - Euraziyalıq Ekonomikalıq Odaq aumağında birıñğay valyuta engizu. Bwl wsınısqa qazaq şendileri birneşe märte qarsılıq tanıtqanımen, reseylik tarap rayınan qaytar emes. EAEO elderinen bwl wsınıstı birkezderi Belarus' jäne Qırğızstan prezidentteri qoldağanday bolğan. Biraq öz täuelsizdigin qwrmetteytin kez-kelgen el ortaq aqşadan bas tartuı kerek. Sebebi, Töl teñge - täuelsizdiktiñ atributı.

Bwdan bölek, 26 jıl aralığında valyutamızdıñ tür-tüsi birneşe ret özgertilip jañartıldı. Qorğanıs belgileri de jetildirildi. Al kollekciyalıq monetalar halıqaralıq bayqaularda üzdik dep tanılıp, birinşi orındardı ielenip keledi. Mamandardıñ aytuınşa, Teñge älemde qoldan basıp şığarıluı qiın valyutalar qatarına jatadı eken.

Abai.kz

8 pikir