ақпараттық порталы
2009 жылдың 15 сәуір
күні құрылған
ОСЫЛАЙ ДЕП МАҚТАНУҒА, МАСАЙРАУҒА БОЛА МА? БОЛМАСА, ОНДА БIЗДIКI НЕ?
Әлi есiмнен кетпейдi, «есiмнен кетпейдi» деп жұмсақтап айтып жатқан түрiм ғой, шын мәнiнде осы бiр қорқынышты әрi аса қорлықты көрiнiс күнi бүгiнге дейiн жүйкемдi жаншып, еңсемдi езедi де тұрады...
1987 жылдың ерте көктемi, егер жаңылыспасам, наурыз айының аяқ шенi ғой деймiн. Алматыдағы қазiргi күнгi Республика сарайында Қазақстан мұғалiмдерiнiң кезектi съезi өттi. Мен бұл кезде «Қазақ әдебиетi» газетiнде тiлшi боп қызмет iстеушi едiм. Газет басшылығы съезге менi жiбердi. Делегат етiп емес, әрине. «Мұғалiмдер съезiнен материал алып кел» деп.
Съезге кешiгiп келдiм. Артқы қатардың бiрiнен бос орын тауып жайғасқан кезiмде кезектi сөз Өскеменнен келген мектеп директоры, Социалистiк Еңбек Ерi Құмаш Нұрғалиевке берiлдi. Қ.Нұрғалиев аяғын сылтып басатын кiсi екен, таяғын тықылдатып мiнбеге келдi де:
- Кешегi алаңға шыққан қазақ жастарының бейбастығы менi ұйқыдан да, күлкiден де айырды. Сол оңбаған опасыздардың тiрлiгiне, мiне, қазiр де мына мiнбеде ұяттан өртенiп кете жаздап әрең тұрмын, - дедi.
Құмаш Нұрғалиевтiң Желтоқсан оқиғасы жөнiнде айтып тұрғанын ә дегеннен-ақ бiлдiм. Бiрақ, бұл оқиғаны ол кезде ешкiм де бүгiнгiдей «Желтоқсан оқиғасы», «Желтоқсан көтерiлiсi» демейтiн, Құмаш Нұрғалиев сияқты «қазақ жастарының алаңдағы бейбастығы» деп атайтын.
Бұдан кейiн, өзiнiң де даусы зор екен, Құмаш Нұрғалиев:
- Аса қадiрлi Зинаида Петровна! Мен Сiздiң рухыңыздан бүкiл қазақ халқының атынан басымды иiп кешiрiм сұраймын! Кешегi алаңға шыққан қазақ жастарының шектен шыққан бұзақылығы, бейбастығы және ұятсыздығы үшiн! - дедi. Дедi де, бiраз уақыт басын төмен иiп тұрып алды.
Алғашқыда ұқпай қалдым, артынан барып аңғардым ғой, «Зинаида Петровна» Құмаш Нұрғалиевке бастауыш мектепте сабақ берген мұғалима екен. Баяғыда қайтыс болып кетiптi. Қ.Нұрғалиевтiң «Сiздiң рухыңыздан...» дегенi сол екен.
Содан Құмаш Нұрғалиев «Зинаида Петровнадан» кейiн, дәл осылай атап-атап тұрып («Аса қадiрлi Геннадий Матвеевич...». «Құрметтi Вадим Иванович...» «Сүйiктi Галина Владимировна...» және т.т.), орыс халқының тағы да жетi-сегiз өкiлiнен басын иiп кешiрiм сұрады. Жетi-сегiз адамның аты-жөнiн жаттап алу, әрине, мүмкiн де емес, сондықтан адам аттарын қаз-қалпында, яғни Құмаш Нұрғалиевтiң аузынан шыққан қалпында келтiрiп отырмын деп айта алмаймын (Оқырмандарға ескерте кететiн бiр жайт, Қ.Нұрғалиев өз сөзiн бастан-аяқ орысша сөйледi).
Жетi-сегiз адамның әрқайсысынан (Мәскеудегi досынан, Омбыдағы әрiптесiнен, Түмендегi курстасынан, кезiндегi командирiнен, қиналғанда көмек қолын созған дәрiгер мен медбикеден және т.с.с.), қысқасы, өлгендерiнiң әруағынан, тiрiлерiнiң өздерiнен басын иiп кешiрiм сұрап болғаннан кейiн Құмаш Нұрғалиев:
- Ендi қазақ жастарының бейбастығы, парықсыздығы үшiн күллi қазақ оқығандарының атынан ұлы орыс халықынан басымды иiп тұрып кешiрiм сұраймын! - деп, төбе шашы сиреп қалған басын төмен иiп тағы да ұзақ уақыт тұрып алды.
Ең сорақысы, ең қасiреттiсi, Құмаш Нұрғалиев әрбiр басын иiп кешiрiм сұраған сайын сарай толы мұғалiмдер де ду етiп жаппай, жабыла қол соғады. Артқы орындықтан бәрiн айнадағыдай көрiп отырмын: Қ.Нұрғалиев неғұрлым басын ұзағырақ исе, мұғалiмдер де соғұрлым ұз-а-ақ қол шапалақтайды.
Шыдай алмай сыртқа шығып кеттiм. Шыдау мүмкiн емес едi. Содан Республика сарайының сол жағындағы еңiстеу жерге өскен шыршалардың қалқасына барып, ал кеп еңiре... Бiр сағат жыладым ба, жоқ әлде жарты сағат жыладым ба, оны анық бiлмеймiн. Бiр бiлетiнiм, өз көзiммен көрген осы бiр көрiнiске қаншама қазыла ойлансам да ат қойып, айдар таға алмай-ақ қойдым. Бұл не? Бейшаралық па, бейбақтық па, мiскiндiк пе, пұшаймандық па, бодандық па, жағымпаздық па? Жоқ әлде қорқақтық па? Жарайды, Құмаш Нұрғалиевтiң жеткен жерi, шыққан «шыңы», қалжасы мен «олжасы» осылай бола қойсын, бiрақ сарай толы мұғалiмдердiң (яғни, 3 мың мұғалiмнiң!) баршасы бiрдей (түгел және бiр кiсiдей!) Қ.Нұрғалиевтi қолдап-қуаттағаны несi? Қуаттағанда да өңмеңдене, өңештерiн соза қуаттады ғой. Мұны не деуге, яки осы құбылысқа нендей айдар тағуға болады?
Не керек, осыдан 23 жыл бұрын өз көзiммен көрген осы құбылысқа жақында ғана ат таптым-ау. Мұның аты «тұтастай мәңгiрттену» (мәңгүрттену емес, мәңгiрттену - автор.) екен ғой. Бұл терминдi ғылыми айналымға енгiзген - бiлiктi ұстаз, бiлгiр ғалым Мекемтас Мырзахметұлы. М.Мырзахметұлы былай дейдi: «ХХ ғасыр басындағы ата ұрпақтың бойындағы рухани қазынаның аға ұрпаққа берiлуге тиiстi дәстүрлiк жалғасын кеңестiк саясат саналы түрде күрт үзiп тастады. 1930-37 жылдардан кейiн дүниеге келген бүгiнгi аға ұрпақ өкiлдерi тұтастай мәңгiрттену жағдайын бастан кештi. Осы аға ұрпақ өкiлiнiң бiрi - менiң өзiм де қатты мәңгiрттенiп, ұлттық сананың оянуына байланысты есiмдi әрең әрi кешiрек жидым. Бәрiбiр мен жазған дүниелiктерде мәңгiрттiктiң белгiсi аңдаған кiсiге байқалып тұратынын өзiм де iштей сеземiн».
Шынайы ғалым шындықты ешуақытта айналып өтпейдi. Өте алмайды. Өйткенi, оны өткiзбесi (яғни, ғалымдық таланты мен ғалымдық ар-ожданы, ғалымдық тазалығы мен ғалымдық принципi) өткiзбейдi. Қаншама ащы болса да, тiптi ұлттың намысына тиетiндей аса ауыр, өте күйзелiстi болса да, шынайы ғалымдардың шындықты жайып салатыны да содан. Мекемтас Мырзахметұлы да «тұтастай мәңгiрттену» деген терминге бекер жүгiнiп отырған жоқ. Ұзақ жыл зерттеп-зерделеп, тексерiп, деңгей-дәрежемiз бен өре-өрiсiмiздi өзге жұрттың зиялыларымен салыстырып, осындай қорытынды-тұжырымға келiп отыр. Шынында да, бiз қатты мәңгiрдiк. Тұтастай мәңгiрттенуге аға ұрпақ қана ұшырап қойған жоқ. Тұтастай мәңгiрттенуге орта буын да (оның iшiнде менiң өзiм де бармын!), кейiнгi буын да ұшырады. Және орта буын мен кейiнгi буынның мәңгiрттенуi аға ұрпақтың мәңгiрттенуiн орта жолда қалдырып, баяғыда-ақ басып озып кеттi. Барлық жағынан: саны жөнiнен де, «сапасы» жөнiнен де, қарқыны жөнiнен де, қатерлiгi жөнiнен де. Айғақ, дерек, мысал керек пе? Мiнекейiңiз.
Өзiм жақсы танитын ақсақалдың екi ұлы бар. Ақсақал - ғалым адам. Қазақ тiлiнде мақала да жазып тұрады. Бұ кiсiнiң әйелi де - ғалым. Оның да қазақшасы мен қазақшылығы бiр кiсiдей. Бiрақ, бұлардың екi ұлы да қазақша ләм-мим деп бiлмейдi. Қазақша бiлмегенi былай тұрсын, бұл екеуi де қазiр қазақ тiлiне қарсы қасарыса күрес жүргiзiп келедi. Үлкен ұл - iрi шенеунiк. Өзi басшылық жасайтын мемлекеттiк мекемеге қазақтiлдiлердi жолатпауға тырысады және онысын ашық айтады. Егер ертеңгi күнi осы шенеунiк Ауыл шаруашылығы министрi, не болмаса Көлiк министрi бола қалса, онда бiттi дей берiңiз, Ауыл шаруашылығы министрлiгiнiң де, Көлiк министрлiгiнiң де iс қағаздары ешуақытта қазақ тiлiнде жүрмек емес және жүрмейдi де (Бұған өз басым бәс тiге алам!).
Екiншi ұл - жоғары оқу орнында факультет деканы. Осы факультеттен қазақ бөлiмiн ашпақшы болған мұғалiмдi жұмыстан қуды. Апыр-ай, не деген қасарыспалық, не деген қаскүнемдiк, не деген жеккөрушiлiк (қазақ тiлiне деген) десеңiзшi, осы декан төрт жыл төрт ай тынбай жүгiрiп, ақыр өз дегенiне жеттi: ректорға кiрдi, министрге барды, өзi секiлдi орыстiлдi оқытушылар мен профессорларды ұйымдастырып, президент әкiмшiлiгiне хат жазды, Қазақстанда тарайтын Ресей газеттерiне дүркiн-дүркiн мақалалар жариялады, факультеттiң iшiнде бiрнеше рет жиын-жиылыс өткiздi, не керек, «қазақша оқу құралдары жоқ...», «ғылыми терминдер әлi қазақшаға аударылмаған...» деген қисынсыз әрi қиқы-жиқы себеппен өзi басқарып отырған факультеттен қазақ бөлiмiн аштырмай тастады. Бұл «қайраткер» тiрi тұрғанда, бұл факультеттен ешуақытта қазақ бөлiмi ашылмақ та емес және ашылмайды да (Бұған да бәс тiгем!).
Орайы келiп тұрғанда айта кеткен де орынды шығар, мұндай мәңгiрт қазақтар қазiр Алматыда үлке-е-ен қауымға айналған. Қауымыңыз не, бұлардың күшейгенi, қарға тамырланғаны, қанатын кеңге жайғаны соншалық, бұлар қазiргi күнi қазақтiлдiлердiң өрiс-қонысын бiр-ақ уыс қылып тастады...
Мiне, осы екi ұлды, қазаққа және қазақтыққа қаны да қас, жаны да қас осы екi ұлды, қазақ тiлiне (яки, өзiнiң ана тiлiне!) қарсы қасарыса күрес жүргiзiп келе жатқан екi мәңгiрттi ақсақал мен әйелi керемет мақтан тұтады. Екi кiсi бас қосқан жерде алдымен ұлдарын айтып, артынан ұлдарының қызметiн айтып, ұдайы марқайып отырады. Бұларды өзгелерге үлгi қыла сөйлейдi. Шын ниетiмен. Бар пейiлiмен. Мейiрлене әрi мерейлене.
«Мен өз анамды өз қолыммен бауыздап өлтiрдiм!» деп мақтануға, масаттануға, не болмаса марқаюға бола ма? Болмайды, әрине. Ендеше, ақсақал мен оның әйелiнiң өзiнiң ана тiлiне қарсы қасарыса күрес жүргiзiп келе жатқан екi ұлын мақтаныш етуi - «Мен өз анамды өз қолыммен бауыздап өлтiрдiм!» деп мақтанумен парапар тiрлiк емес пе?! Ана тiлiмiз - бiздiң анамыз емей кiм?
Қазақ тiлi жоғалса, қазақ ұлты да жойылады. Өйткенi, ұлттың өзегi - ұлттық тiл. Өзек кеткеннен кейiн өзге компоненттер (мемлекеттiлiк, территориялық тұтастық, гендiк бiрөңкейлiк: бетiмiздiң жалпақтығы мен түсiмiздiң қоңырқайлығы және т.б.) ұлтты сақтай алмайды және ұлттың сақталуына кепiл де бола алмайды. Ұлтты сақтайтын және ұлттың сақталуына кепiл бола алатын жалғыз-ақ шарт, жалғыз-ақ құндылық бар. Ол - ұлттық тiл. Ол - бiздiң ана тiлiмiз. Демек, ана тiлiмiзге қарсы қарыса әрi жарыса күрес жүргiзiп келе жатқан жоғарыдағы екi мәңгiрттiң тiрлiгiн «өз анасын өз қолымен бауыздап өлтiргенге» ғана теңеген жөн. Өзге теңеу олқы соғады. Мәңгiрттенудiң, оның iшiнде тұтастай мәңгiрттенудiң бiздi қай қиырға апарып тастағанын, қай деңгейге дейiн құлдыратқанын бiле жүру һәм естен шығармау үшiн де бiз осы теңеудi қолай көрдiк.
Егер осы ақсақал мен әйелi есi дұрыс елде өмiр сүрсе, не iстер едi? Өз халқынан кешiрiм сұрар едi. Не деп? Былай деп: «Бiз тәрбиелеп өсiрген екi ұл да өзiнiң ана тiлдерiн бiлмейдi және бұлар ана тiлiмiздiң өсiп-өркендеуiне қарсы әрекеттер жасап бағуда. Сол үшiн де бiз өз халқымыздан кешiрiм сұрай отырып, өзгелерге, әсiресе, желкiлдеп өсiп келе жатқан жас ұрпаққа кесiрi мен кесапаты тимеуi үшiн үкiметтен мына екi ұлды да мемлекеттiк қызметтен және қоғамдық-көпшiлiк iс-шаралардан шеттетуiн сұраймыз...». Бiз мұны ойдан шығарып отырған жоқпыз. Жуырда ғана эстон журналистерiмен кездескен едiк. Мұны солар айтты. Әрине, мұндай жағдай Эстонияда әсте де болмайды ғой, «Егер бола қалса, бiздiң эстондар осылай жасайды. Өйткенi, эстон үшiн бiрiншi орында әманда ұлттық мүдде тұрады. Отбасылық, туысқандық мүдде - одан кейiн...» дедi эстондар.
Айтпақшы, бiз эстондарға «елiмiзде негiзiнен қазақша хабар тарататын екi мемлекеттiк телеарна («Қазақстан», «Хабар») бар екенiн, бiрақ бұл екi телеарнаның басшылары да орыстiлдi екенiн» айтып, «егер сiздерде осындай жағдай орын ала қалса, не iстер едiңiздер?» деп сұрадық (орыстiлдiлер Эстонияда да баршылық). «Бiзде мұндай болмайды!» дедi олар үзiлдi-кесiлдi. «Жоқ, бола қалса дегенiмiз ғой?» дедiк бiз мұндай жағдайдың ешбiр елде болмаса да, Қазақстанда жиi болып жататынын эстондарға ұзақ әрi қинала түсiндiрiп. «Мұндай тағайындауға жол берген Мәдениет министрi орнынан кетедi». «Егер жоғары билiк бұл тұрғыда Мәдениет министрiн қолдап шықса ше?» деймiз ғой бiз байғұс тағы да өзiмiздi де төмендетiп, жүзiмiздi де төменшiктетiп. «Қолдамайды және қолдауы да мүмкiн емес!» дейдi эстондар тағы да үзiлдi-кесiлдi. «Қалай десек екен, ғайыптан тайып қолдап шыға қалса дегенiмiз ғой...». «Онда мұндай тағайындауға қарсылық ретiнде эстонның тележурналистерi түгел жұмысқа шықпай қояды». «Ал бiздiң елiмiзде қазақ тiлiн дамытуға, өркендетуге, өрiсiн кеңейтуге тиiстi мемлекеттiк телеарналардың басшылығына орыстiлдiлер тағайындала бередi. Және бұған қазақтiлдi тележурналистер ешуақытта қарсы келмейдi. Тiптi қазақша хабарлар мен бағдарламалар қысқарып жатса да! Әбден көндiгiп кеткен. Мәселен, сiздер осыны толеранттылыққа жатқызар ма едiңiздер?». «Бұл - толеранттылық емес!». «Ендi не?». «Бiзде мұндай пәле аты-затымен жоқ, сондықтан бұған өздерiңiз ат қойып, айдар тағып алыңыздар!».
Ат қойып, айдар тақсақ, бұл да - тұтастай мәңгiрттену. Немесе тұтастай мәңгiрттенудiң бiр түрi. Тұтастай мәңгiрттенiп кетпесек, ең болмаса ежелден маңдайымызға басқан жалғыз ұлттық телеарнамыз - «Қазақстанның» басына қазақтiлдi азаматты отырғызар едiк қой.
Айтылып та, жазылып та жүрген ендiгi бiр дерек мынадай: Астанадағы аса лауазымды қазақ шенеунiктерiнiң бiрде-бiреуiнiң (!) балалары мен немерелерi қазақ мектебiнде оқымайды. Бұл да - тұтастай мәңгiрттенудiң бiр көрiнiсi. Психолог-ғалымдардың айтуына сенсек, адамды алға жетелейтiн, өмiр сүруге итермелейтiн екi нәрсе бар: оның бiрi - үмiт, екiншiсi - сенiм. Үмiт пен сенiм жоғалған кезде, адам да мына өмiрмен қоштасады екен: не өзiне-өзi қол жұмсайды, не... Демек, үмiт пен сенiм - адамның тiрек-таянышы. Ал ендi Астанадағы аса лауазымды қазақ шенеунiктерi өздерiнiң балалары мен немерелерiн неге қазақ тiлiнде оқытпайды? Бұлар қазақ тiлiнiң өзiне де, оның ертеңi мен болашағына да сенбейдi. Және қазақ тiлiнен үмiт те етпейдi. Бұлар үшiн қазақ тiлi - өлi тiл. Егер «өлi тiл» деп ұқпаса, осы аса лауазымды шенеунiктердiң ең болмаса бiреуi (!) өзiнiң ұл-қызын, не немересiн қазақ мектебiнде оқытар едi ғой. Ендi дерекке жүгiнейiк. Екi ұл, бiр қызы бар аса лауазымды астаналық бiр шенеунiк осы екi ұл, бiр қыздан қазiр 9 немере сүйiп отыр. 9 немеренiң жетеуi - мектеп жасында. Өзiнiң ұлы мен қызын кезiнде орысша оқытқан бұл шенеунiк ендi өзiнiң немерелерiн де (жетеуiн де!) түгел орысша оқытып жатыр...
Бұлар қазақ тiлiн ешуақытта өзiне таяныш та етпейдi, тiрек те етпейдi. Тiрек былай тұрсын, керек те етпейдi! Сондықтан да бұлар таянышты да, тiректi де басқа жақтан (орыс тiлiнен! ағылшын тiлiнен! қытай тiлiнен! Ресейден! АҚШ-тан! Швейцариядан! одан қалса, Куршевельден!) iздейдi және басқа жақтан табады. Ендi қарапайым логикаға жүгiнелiкшi, қазақ тiлiн бiлмеу және оны бiлгiсi де келмеу, қазақ тiлiнiң ертеңiне сенбеу және одан үмiт етпеу, қазақ тiлiн тiрек-таяныш етпеу (қызметте де, күнделiктi өмiрде де, үйде де, түзде де) дегенiмiз не? Бұл - қазақтың өзiнен де, оның өмiр-тiршiлiгiнен де, қазақтың мақсат-мүддесiнен де, қазақтың өнерi мен әдебиетiнен де, қазақтың мәдениетi мен менталитетiнен де тыс өмiр сүру, қысқасы, қазақ халқынан тысқары өмiр сүру, қазақ ұлтынан тысқары тұру деген сөз. Қазақ ұлтынан тысқары тұратын, қазақ халқынан тысқары өмiр сүретiн қазақ шенеунiктерi қалай ел басқарады?! Қайтiп қана ел басқарып жүр?! Бұл, Құдай-ау, логикаға да қайшы, қоғамтануға да томпақ, саясатқа да сыймайтын, ел басқарудың үлгi-үрдiсiне де жатпайтын, ең аяғы адамгершiлiкке де жанаспайтын мүлде жат, ерсi әрi оғаш тiрлiк қой?! Тiптi, бұлай болуы мүмкiн де емес... Жоқ, мүмкiн екен. Бiзде, Қазақстанда бұлар қамсыз-мұңсыз, жайма-шуақ, жайбарақат ел басқарып жүр. Парадокс па? Парадокс! Тұтастай мәңгiрттену туғызған, тұтастай мәңгiрттенуден келiп туған парадокс!
***
Жалғыз-жарым адамның мәңгiрттенуi бiр басқа да, тұтастай мәңгiрттену - екiншi басқа. Тұтастай мәңгiрттенудiң зияны мен зардабы өлшеусiз ауыр. Тұтастай мәңгiрттенуiмiздiң сипаты қаншалық, сықпыты нешiк, ендi осыны анығырақ-қанығырақ тану үшiн өзiмiздi көршiлес елдермен салыстырып көрелiкшi. Әзiрбайжан осыдан екi жыл бұрын өз елiнде ресейлiк телеарналардың көрсетiлуiн тоқтатты. Тек Ресейдiң бiр ғана телеарнасын («РТР-Планета») қалдырды. Оның өзiн де арнайы келiсiм-шартпен уақытша ғана қалдырды. Өзбекстанда Ресейдiң бiрде-бiр телеарнасы көрсетiлмейдi, бiрде-бiр газет-журналы жарық көрмейдi. Тәжiкстан мен Түрiкменстанда, Украинада, Балтық елдерiнде, Грузияда, Арменияда «Ресейдiң ақпарат құралдарын өз елдерiнде таратуды саяси тұрғыдан да, рухани тұрғыдан да аса зиянды құбылыс» деп тауып, бұған бiржолата тыйым салып тастады. Жоғарыда аты аталған елдерде мемлекеттiң бүкiл тiрлiк-тынысы бiр ғана тiлге, яғни мемлекеттiк тiлге көшiрiлдi (балабақшадан бастап жоғары оқу орындарына дейiн, ауыл кеңсесiнен бастап президенттiк әкiмшiлiкке дейiн!). Қазақстанда ұлтсыздыққа бастайтын күмәндi орталықтар мен күдiктi институттар есепсiз әрi себепсiз ашылып жатса, Өзбекстанда өзбек ұлтының тарихын, тiлiн, дәстүрiн, салтын, этнографиясын жеке-жеке зерттейтiн жаңадан 17 ұлттық ғылыми-зерттеу институттары ашылды (Өзбекстан Ғылым академиясынан тыс және ондағы институттардан бөлек). Өзбекстанда дәл қазiр 31 телеарна (республикалық, облыстық, қалалық телеарналарды қоса есептегенде) жұмыс iстейдi. Мұның баршасы да тек өзбек тiлiнде көрсетедi. Украинада 39 телеарна бар. Бұлар да бастан-аяқ (24 сағат бойы!) тек украин тiлiнде көрсетедi. Қайсыбiрiн айтайық, кезiнде Қазақстанмен бiрге КСРО құрамында болған бұл елдер отарсыздану процесiн өте сәттi өткiзiп, қазiргi күнi ұлттық дамудың даңғыл жолына түстi. Ал бiз ше?
Дәл қазiр қалмақтар, чуваштар, удмурттар өздерiнiң ұлттық тiлдерiн жоғалтып алды. Осы елдердiң бiрсыпыра айтулы тұлғалары күйзеле, күңiрене отырып, өздерiнiң ұлттық тiлдерiн қалай жоғалтып алғаны жөнiнде Ресейдiң газет-журналдарында мақалалар жариялады. Соның бiразымен бiз де таныстық. Салыстырып байқасақ, бұлар ұрынған қателiктерден, бұлар жiберген кемшiлiктерден бiз де сау емес екенбiз. Кей тұстарда тiптi асып түсiп те жатқандаймыз. Соған қарағанда, бiз осы Қалмақстан, Чувашия, Удмуртия ұрынған соқыр соқпаққа көздi жұмып қойып кеттiк-ау деп қатты қауiптенемiн (Лайым, мен-ақ қателесейiн!).
"Жас Алаш" газеті
Тамаша жазылыпты. Авторға рахмет.
Қошқарбай
өте тамаша жазылыпты өтте әдемі мағаналы. Бауырыңыз Еркінбек Монголйадан
Көп тәңір атқан мақтай ма,
Ол (Құмаш) тәңір атқан болмаса? (Абай)
Әлгі "ақсақалдың" да, оның Қазақ тіліне жаны қас "шенеуік" және "декан" балаларының да атын атап, түсін түстеп жазуға болатын еді. Қорқатын ештеіңесі жоқ. "Бәленше мен түгенше мемлекеттің стратегиялық мүддесіне - тіл саясатына және ҚР Конституциясы мен "Тіл туралы Заңына" қарсы шығып отыр" деп.
Кішкене халыққа үлкен намыс қажет
"Шыдай алмай сыртқа шығып кеттiм. Шыдау мүмкiн емес едi. Содан Республика сарайының сол жағындағы еңiстеу жерге өскен шыршалардың қалқасына барып, ал кеп еңiре... Бiр сағат жыладым ба, жоқ әлде жарты сағат жыладым ба, оны анық бiлмеймiн. Бiр бiлетiнiм, өз көзiммен көрген осы бiр көрiнiске қаншама қазыла ойлансам да ат қойып, айдар таға алмай-ақ қойдым. Бұл не? Бейшаралық па, бейбақтық па, мiскiндiк пе, пұшаймандық па, бодандық па, жағымпаздық па? Жоқ әлде қорқақтық па? Жарайды, Құмаш Нұрғалиевтiң жеткен жерi, шыққан «шыңы», қалжасы мен «олжасы» осылай бола қойсын, бiрақ сарай толы мұғалiмдердiң (яғни, 3 мың мұғалiмнiң!) баршасы бiрдей (түгел және бiр кiсiдей!) Қ.Нұрғалиевтi қолдап-қуаттағаны несi? Қуаттағанда да өңмеңдене, өңештерiн соза қуаттады ғой. Мұны не деуге, яки осы құбылысқа нендей айдар тағуға болады?"
Сонда Сіз неге орныңыздан атып тұрып: "Ол олай емес, желтоқсан жастары бейбастақтық жасаған жоқ, олар ұлты мен елінің, тілі мен дінінің болашағы үшін күресті, олар біздің болашағымыз үшін құрбан болды!" деп неге айқай салмадыңыз мәңгүрт болмасаңыз? Шыршалардың қалқасына барып жылағаныңызды мақтан тұтып отырсыз ба? Өзіңіздің ер емес, ез екеніңізді енді немене айтып отырсыз? Құмаш Нұрғалиев деген марқұм мұғалім аяғын сылтып басқан жоқ. Ол соғысқа қатысып, екі аяқ, бір қолынан айрылып келген сіз сияқты мәңгүрттердің болашағы үшін. Ол адам менің жерлесім, менен артық білемін деп отырсыз ба ол кісіні. Құмаш Нұрғалиевтен садаға кетіңіз. "Сол кезде олай деді, 3 мың мұғалім бұлай деді" деп енді неге сарнап отырсыз? Батыр болсаңыз, неге айтпадыңыз сол кезде бетіне? Құмаш Нұрғалиев атында Марқа өңірінде мектеп бар. Қазір ұлы басқарып отыр мектепті. Қаншама қазақтың ұл-қызы білім алып шығып жатыр ол білім ордасынан. Ол балаларға сол Құмаш Нұрғалиевтің ұлы желтоқсан құрбандары туралы тебіреніп тұрып әңгімелеп береді, олардың ерліктерін паш етіп, аруақтарына бас иеді. Басқаны қаралағанша, өз ісіңізге есеп беріп үйренгеніңіз дұрыс деп ойлаймын.
Шығыс Қызы
Меніңше, ол кезде, 80-жылдары заман басқа. Сол кезде Сен болсаң, ұлы орыс халқынан жалынып жылап кешірім сұрар едің. Ал сыртқа шығып жылауға әлің келмес еді. Ондайды жасай алмас едің. Мақалада Құмаш Нұрғалиевты мақтау не жамандау жоқ. Болған оқиғаны қаз-қалпында ғана жазған. Ал болған оқиғаны жазу керек. Халықтың жадынан өшірмеу керек. Қ.Нұрғалиев атындағы мектептің оқушыларына осы мақаланы көрсетіп, мәтінін сол мектептің мұражайына енгізу керек. Кейінгі ұрпақ сонда біледі, желтоқсанның қандай қасірет екенін, сол заманның реңі қандай болғанын. Ал енді қазір келіп, "оның баласының желтоқсан туралы тебіреніп тұрып әңгімелеп бергеннінен" гөрі, бұл мақаланы оқыса, сол сұм заманды түсінуінер еді.
Ол Сен ойлағандай "орнынан тұрып айғай салатын" заман емес. Қазір оны Сенше: "неге бүйтпедің-сүйтпедің" деп айтуға оңай. Ол заманды көру керек. Оны жан-дүниеңмен түсіну керек. 1932-жылғы аштықта Сәкен Сейфуллин мен жолдастары ел аралаған екен. Тау-тау болып үйілген Қазақтың өліктердің арасымен келе жатқанда, Сәкен жылай берген, жылай берген. "Әй, мына Сәкен жылауық екен! Ат үстінде сорайып отырып алады да, жылай береді..." - деген сөзі бар Шәкір Әбеновтың. Содан Сәкен "жылауық комиссар" атанып кетіпті...
"Сәкен неге жылады..." - бұл тақырып - ғасырлардың тақырыбы, қазақтың мәңгі тақырыбы. Неге жыламасын, момын халқының тең жартысы млн-дап аштан қырылып жатса. Қазақтың батырлар жырын оқыдың ғой: "Қобланды сонда жылады, көзінің жасын бұлады..." деп келетін жолдар бар онда. Қобланды батырдың өзі жылғанда, Сәкен неге жыламасын, Әмірхан Меңдеке неге жыламасын...
Сол заманды түсініп алсайшы, әуелі. Ал Қ.Нұрғалиевтың бұл әрекеті оның атағына ешқандай да нұқсан келтірмейді. Қайта оныңі тұлғасын биіктете түседі. Бұл - тарих қой. Қасіретті тарих...
Кішкене халыққа үлкен намыс қажет
Жаксы материал.Тiлге жаны ашымайтын адамнан мундай макаланын тумайтынына сенiмдiмiн.Амiрхан Мендекенiн жалпы акпараттары болсын,осындай танымдык макалалары болсын адамга бiр ой салады.
Жәй бір өсек әңгіме. Ұпай жинау үшін ғана жазылған. Шығыс қызының "мықты болсаң сол кезде неге шығып кеттің" дегеніне қосылам. Қазақ ер азаматына жараспайды. Жігіттер көп сөйлеп, бос айқайға мықты болып кетіпсіңдер! Ана Павлодардағы қазақтарды кіргізбейтін клуб туралы да сөйлеп сөйлеп қойғасыңдар, араларыңда шынай ұлты үшін күресіп жүрген ешкімің жоқ. "Ойбай өйтіп жатыр, бөйтіп жатырдан" аспайсыңдар, жазасыңдар да қоясыңдар. Ауыздарың талғанша сөйлейсіңдер, әдемі сөйлейсіңдер. Оданда қазақ тілің сақтауға, ұлттық намысын қорғауға қосқан үлестеріңді айтыңдаршы, қане, тыңдайын. Мына қалын өткен кеткендердің ісін сынаған жазбаларың ба? "Мәңгүрт" деп құғындамай, сол бишараларды қазақ ортасына, қазақ тілділерге тартпайсыңдар ма? Нақ сол бишаралардың ортасына қазақ тіліне, ұлтына деген үгіт насихат жүргізбейсіңдер ме! Оларды итермелеп, құғындамай, ағалық пікір айтып, бауырларыңа алмайсыңдар ма! Олардың сырты "орыстанғанмен" ішкі дүниесі, қаны әлі "тірі" деп ойлаймын.Талпынып, еңбек етіп, қаржы жинап, мықтылардан болып, сол қаржыны, тым болмаса қазақ тілін үгіттейтін әлеуметтік жарнамаларға жұмсамайсыңдар ма?! Көп сөзді қойыңдар, жараспайды тіпті. Әрекет керек, әрекет!
Сол заманда "шығып кетудің" өзі асқан ерлік болатын. Орыстар жоғары халық болды. Қазақтар "екінші сортты" халық болды. Орыстар әулие болды, Қазақтар адам қатарына саналмайтын. Себебі, олар Қазақты "адам қылған еді". Оның үстіне, "Орыспенен соғыспа, Өтіңменен жарылма, Өкпеңменен қабынба, Орыспенен соғысып, Басыңа моншақ көтерген, Халқыңа жаулық сағынба" - деп айтқаны бар болатын Абылай ханға Бұқар жыраудың.
Қазір айтуға оңай. Керейқыз, ол заманды тереңірек түсінгің келсе, Үрімжіге бір барып, Ұйғырлардың жағдайын көр. Ұйғырлардың осы жаздағы көтерілісі де, өздерінше "Ұйғыр желтоқсаны" болатын. Дәл сол сияқты жағдай ғой.
Айтпақшы әлі де солай, әлі де Қазақ - "екінші сортты халық". Жылаған - Әмірхан Меңдеке емес, ол жылаған - тұтас ұлт, жылап тұрған - табанға тапталған Қазақтың ары мен намысы, жылап тұрған - бәріміздің Анамыз, жылап тұрған ол - Қазақ тілі.
Ал журналистке "Сен түк істемей, не бітіріп жүрсің" депсің. Бұл шығармашылық қой. Ұлы Абай не бітірді. Абайдың бітіргені сол - Абай жазды. Болды, сонымен бәрін бітірді. Журналистің де бар қаруы - қаламы. Ол жазады. Сонымен көп нәрсе бітіреді. Қазақтың жоғын жоқтайтын қаламгерлер көбейе берсін де...
Кішкене халыққа үлкен намыс қажет
Шығыс Қазақстан облысының Марқакөл ауданындағы, Боран аулында Құмаш Нүрғалиев атында мектеп бар. Ол мектептің директоры Талант Нүрғалиев әкесі қайтыс болғаннан кейін ауылдың мектебін мұрагерлікке алған. Мен ол мектептен білім алған талай адамды білемін. Олар Құмаш Нұрғалиевтің қаталдығын, білім беру үлгісінің ерекше екенін мақтан тұтып айтады. Дегенмен менің танитын адамдарым қазір 50-ден асқан жандар. Қоғамда да, қызметте де үлкен белестерді бағындыра алмаған жандар. Көкірегем сайрап тұр, құдай қолымды байлап тұр дегендей, аузымен орақ орап, қоғамдағы келеңсіздіктерге қарсы сөзді айтқанмен де, шынайы тірлікте саусақтарының ұшымен де бір нәрсені өзгертуге ат салысқан емес, себебі олардың саналары о баста мектеп партасында тұмшаланып қалған. "Комплекс" психологиялық тұрғыдан өздерінен орыстардан төмен санау, жақсы қызметке лайық емеспіз, онда орыстар мен орыстілідер отыру керек деген ой саналарын билеп алған. Себебі, ары кетсе бес орысы бар Боранда олар көккөздерді пір тұтып өскен, себебі көздерін ашатын бір білім ордасы мектеп болса, тарыдай болып кіргеннен көрген тәрбиесі сол. Әмірхан неге шығып сөйлемеді, Құмаш неге былай айтты дейміз. Шынтуайтына келген кезде сананы тірлік билеп кетеді ғой. Жас журналист кішкентай ғана қызметі мен отбасын асырап отырған қаламақысынан, қала берді орысқа қарсы шығып бас бостандығынан айрылғысы келмеді, ал мүгедек ұстаз, бір аяғы жерде, бір аяғы көрде тұрған уақытта беделінен, мектеп директоры деген атынан айрылғысы келмеді, себебі соңындағы мұрагеріне тізгінді тарту ету үшін де залда отырған басшылардың қолдауы керек еді. Біз қазақтар жасықпыз. Себебі ашқарын, жалаңаяқ, баспанасыз жүргіміз келмейді. Әмірхан аға, алдағы уақытта еліміздегі жекеменшік телеарналардың қазақшасына байланысты қалам тартсаңыз екен. Бүгінгі қоғамда орыстар *Бейәдеп сөз жазбаңыз!*данып, қазақтар кесірленіп барады. Орыстар қазақтар өспесе екен дейді, сол үшін қазақтың озық ойлы жастарын телеарналарда аудармашыдан артық жұмысқа жұмсап отырған жоқ, өздері тіл түсінбейтін шала қазақ басшылар, қазақтарға орысшадан аударып қана бағдарлама жасайсыңдар деп талап етеді, тіршіліктің қамы үшін қаншама қазақ булығып күн кешуде. Ал жоғарғы лауазымды болмаса, үлкен таудың етегінде, астананың сол жағалауындағы алып ғимараттардың төрінде жүрген қазақтар кесірленген. Кесірленген дейтінім олардың әңгімелерін тыңдасаңыз, еркектердің өздері қай жерде қымбат әрі сәнді шетел кимін алуға болады, галстуктердің жаппай сатылымы мен қыз-келіншектердің ішкі киімдерінен аспайды, Кесір емей немене, солардың дені ауылдан шыққан қазақтар. Отын жарып, су тасып отырған ата-аналарын олар қазақбайшылыққа теңеп, өздерін жаңа қазақ санайды. Олар адамның баласы емес, ақшаны баласы болып кеткендер...Мен де, сіз де, олар да үндемей қалмас үшін, қаны Қазақ, жаны Қазаққа беру керек биліктің барлық Тұтқасын!
Амірхан Меңдекені ұлт үшін жұмыс істемеді деп қалай ауыздарың барып айта аласыңдар? "Жас алашта" отырып қаншама салмақты мақалаларды, мықты материялдарды жариялады, қанша мәңгүрт қазақтың көзін ашты?
Бұл - өзгеше үлгімен жазылған, өте тамаша мақала!
Тағы да жазыңыз!!!
Ұларбек Байтайлақ. Астана.
Алаш үні
Аноним Чт Окт 15, 2009 17:11
Ұлттық ойлау қабілетімізді жаңғыртайық !!!
Қазақ ұлтының күші - Өз ҮНІНДЕ ("дауысында")!!!
Сондықтан алдағы болатын әр деңгейдегі сайлауларда, Қазақ Елінің болашағына сенетін әр бір азамат,
қазақ мәдениетін-үнін және Ата заңымызды сыйлап,
іс шараларын мемлекеттік-қазақ тілінде жүргізетін партияға (азаматтарға) ғана ДАУЫС беруі тиіс.
Сонда ғана Парламент те, Үкімет те, БАҚ-да күндіз-түні қазақша сайрай бастайды.
Сонда ғана балабақша-мектеп-жоғарғы оқу орындарында қазақ тіліне-мәдениетіне-үніне деген көзқарас түбегейлі өзгереді !!!
"Жарайды, Құмаш Нұрғалиевтiң жеткен жерi, шыққан «шыңы», қалжасы мен «олжасы» осылай бола қойсын, бiрақ сарай толы мұғалiмдердiң (яғни, 3 мың мұғалiмнiң!) баршасы бiрдей (түгел және бiр кiсiдей!) Қ.Нұрғалиевтi қолдап-қуаттағаны несi? Қуаттағанда да өңмеңдене, өңештерiн соза қуаттады ғой. Мұны не деуге, яки осы құбылысқа нендей айдар тағуға болады? Не керек, осыдан 23 жыл бұрын өз көзiммен көрген осы құбылысқа жақында ғана ат таптым-ау. Мұның аты «тұтастай мәңгiрттену» (мәңгүрттену емес, мәңгiрттену - автор.) екен ғой".
**************************************************************
"Құмаш Нұрғалиевті мақтап не мадақтап отырған жоқ, тарихты жазып отыр" деген "қонаққа" айтарым: тарихты жазса, ақиқатты жазсын. Құмаш Нұрғалиевтің аяғының "сылтып" басқанын-мыс жазбай, оның соғысқа қатысып, екі аяқ, бір қолынан не үшін, кімдер үшін айрылғанын жазсын. "Нендей айдар тағуға болады" дейді, айдар тағып, ат қоюға асықпай, "тұтастай мәңгірттену" деп атағанына есеп берсін. Тарихты жазса, сол кездегі өзіңіз айтқан орыстарға кіріптар болған заманды жазсын. Тілге жанашырлығына күмән келтіріп отырған жоқпын, бірақ нағыз Халық қаһарманы болып саналатын Құмаш атаға кір келтірмеңіздер.
12:31-дегі менікі. Шығыс Қызы
Керейқыз: "Жәй бір өсек әңгіме. Ұпай жинау үшін ғана жазылған. Шығыс қызының "мықты болсаң сол кезде неге шығып кеттің" дегеніне қосылам. Қазақ ер азаматына жараспайды." - депті. Құлдыққа осындай атүсті қарайтындар әлгі Құрмаштардың типтері. Жап жас адамның сонша топастығына таңмын. Мәңгүрттік сүйегіне сіңген адамды қазақтыққа тартып жолдан қалудың не керегі бар?
Жалпы, мұндай құбылыспен Балтық елдері ерекше күресті, олар өздерінің құлдық кезеңі мен кейіпкерлерін "соттады", қоғамнан өз орнын тауып берді. Сол жұмыс болмаған соң, бізде кешегі қызыл империяның қаһармандары билік тұтқасын ұстаумен келеді. Оларға егемен елдің мүддесін ойлайтын басшы бол деп талап ету болмаса қоғамның үлгісі болады деп уміт етудің өзі барып тұрған көргенсіздік!!! Біз бодандығымызды мұрағатқа бермей, соттамай ешбір егемендікке қол жеткізе алмаймыз.Ал, бүгінгі біздің басты құралымыз - ҚҰЛДЫҚ ЖАНДҮНИЕ болып отыр. Әмірхан соны қозғапты! Бұл - ҰЛТ үшін пәлсәпәлік-психологиялық тақырып! Осындай материалдар көптеп шығуы керек. Бұлайша кнәләу егемен қазақтың жаңа құндылығын қалыптастырады. Орысқа құл болудың антиқұндылық екенін ескертеді, жаңа ұрпақты жаңаша тәрбиелеуге жол салады. Менімше, осындай арнайы айдар керек. Кейпкерлерді керек жернде атап, болмаса адресн толық көрсетіп, оны атауды оқырмандардың өздеріне қалдырып отырған жөн.Бұл - жаңа ұлттық идеологияның негізі!Біз кешегі құлдығымызды өзіміздің бойымыздан осылай ауыртып сығып алмай, ел болмаймыз!Ауызын ашып, тырнағын білеген аюға ыржалақтап жата кетеміз... "Кеден одағы" деген қырт саясатты ойлап тапқандай.Оған ұялмай және қысылмай кірісуіміз керек. Қызыл империялық қазақ элитасына шындығын айтқызуымыз керек. Шындық - Алланың тынысы! Оны тұншықтыру кінә емес, күнә! Әбеке, сіз айтулы журналистердің бірегейісіз, осы бастаған бағытыңызды соңына жеткізіңізші, айдар ашыңыз! Тіпті, конкурс жария етіңіз! Біз ұлттық арылуға кіріспей, ештеңе нәтижелі болмайды, ағасы! Елсерік
Иә, Әмірхан, бәрі де бізде, өкінішке орай осындай. Сен келтірген кейіпкерлердің бәрін мен өз басым жақсы түсінемін. Олар сондай болғандарына бір мысқал да кінәлі емес. Тіпті ана екі шенеуініктің ата-анасы да. Өзің айтып отырсың ғой "...есi дұрыс елде өмiр сүрсе, не iстер едi?" деп. Бұл біздің есі дұрыс емес елде өмір сүріп жатқандығымыздың бір дәлелі. Есі дұрыс ел, Ұлтын сүйетін басшылар болса, баяғыда-ақ: "Біз қалайша мәңгүрттікке ұшырадық, оның басты себебі не, қайткенде осы қасіреттен құтыламыз", - деп өзің келтіріп отырған эстондықтар сияқты басқаша идеология бекітіп, басқаша саясат жүргізер еді. Өкінішке орай, еліміз егемен деп айтып жүргенімізбен, билік басында сол баяғы большевиктік идеологиямен уланғандар әлі де отырғаны рас. Сондықтан біз есі дұрыс елде өмір сүріп отырғанымыз жоқ. Жазып отырған қасіреттеріңді түсіну үшін, Адольф Гитлердің "Майн Кампфын" бір рет оқып шықшы. Өтінемін... Мүмкін сен де ол кісіні әлі де жек көретін шығарсың, дегенмен, қызыққа болса да оқып шықшы...
Нағашыбай Есмырзаев.
Ассалаумағалейкум!!! Рахмет сізге Әмеке!!! Өте керемет жазылған!!! Аллах разы болсын!!! Садық бауырыңыз!!!
Сөздеріңізге құлдық... Айталық, мен қорықпаймын. Шыным. Тіпті қорқуды білмеймін. Сонда не? Жауға далақтап жалғыз шабайын ба?
Жоқ. Мен ақымақ та емеспін. Себепті бұл жерден іздемеңіздер. Ол былай деді, мен былай істедім. Бос сөз.Жазып-жазып, айтып-айтып
қоясыңыздар. Тіпті министрді түгел ауыстырыңыздар,бұрынғы жағдайға қайтып келеміз. Әңгіме тіпті басқада. Ол анық.
Бір түнде: Мемлекеттік тіл тек қазақ тілі,құжаттар(т.с.с.)тек қазақ тілінде жазылуға тиіс, орыс тілінде, т.с.с.тілде жазылса,
қазақ тіліне аудартып тапсырсын десе көрер едім. Әңгіменің тоқ етері, балықтың басы шірімесе... Бұрынғы одақтас елдерді қараңыз,
заң шығарды, бітті, сосын, әрине батыл сөйлейді. Мен де батыл, ақыл айтар едім...жоқ, бізде олай болмайды деп, эстонша.
Достар, автордың мақаласындағы Нұрғалиев деген ақсқал әншейін мысал ғана. Бодандыққа басын иген, өзінен безген қазақтың бейнесі. Бұл бейнені ашып көркем шығарма жазуға да болады екен. Бәлкім ол басын "жастарымды енді қыра көрмеші"деп "ұлықсыған орыстарға" (Абай) жалбарына иіп тұрған шығар. Ал, енді осы жайттың байыбына бармай авторға дүрсе қоя беріп, байбалам салып жатқандарды өз басым түсіне алмай дал болып отырмын.
Мақаланы меніңше автор Нұрғалиевті жек көргеннен емес, өз қазағының әлі күнге сорлы болып жүргеніне ыза болғандықтан жазса керек. Ыза болмай қайтсін, кеше ғана Кеңес одағында "бір күлшені" бөліп жеген эстон дейтін аз ғана халық қазақтардың әлі отар қалпында өмір сүріп жатқанына таң қалса...
Көп тәңір атқан мақтай ма,
Ол (Құмаш) тәңір атқан болмаса? (Абай)
------------------------------------
Бір сәт тынышталып, абайға құлақ түрейікші!
Сөзді көпіре беру, Мәңгүрттерді ақтап алуға тырысушылдық түкке тұрмайтындардың қылығы және олардың қолынан қайта терең ойлану келмейді. Олар қазақ тіліне, қазақ рухына шынайы жаны ашып тұрған жоқ, тек өз туыстары мен руластарының атағын қайткен күндеде қорғап қалу мүддесі кеуделерін кернеп тұр. Олардан ұлтты сүйудің жасанды көрінісін көргенде, ұлтын ашық сүймеймін дегендер әлде қайда адал болып көрінеді!
Мәңгүрттену - кесел, емі - қазақи сананың жаңғыруы дер едім.
Өте жақсы мақала, біреуді даттап отырған жоқ қой, сол біреу арқылы мәңгүрт заманды көрсетіп отыр. Сол "қызыл" замандағы әбден мәңгүрттенген санамызды көрсетіп отыр. Қайткенде сол бодандық санамызды өшіре аламыз, қайткенде сол мәңгүрттіктен құтыла аламыз, міне, осы туралы ойлансақ.
Әмірхан өзінің көз жасы туралы жазып отырмағанын түсінсек етті. Мәселе тіпті Нұрғалиевта да емес. Соғыста аяқ қолын қалдырған адам басқаша ойлауы мүмкін емес қой. Меніңше, мәселе залдағы 3 мыңда. Бұл, біріншіден, жаппай психоз. Екіншіден 3 мың адам көшеден келген жоқ онда. Сайдың тасындай іріктеліп алынған, нағыз шаш ал десе, бас алатындар. Қазіргі Нұротаншылар секілді.
Нұрғалиевтің мектебі туралы кезінде аз жазылған жоқ. Бірақ, дәп осы мақалада мен Нұрғалиевтің атын айтпай-ақ, ана екі мұндардың түсін түстер едім. Өйткені, Нұрғалиевтер қазір аз, ал ана екеу - мыңдап кездеседі. Олардың әке-шешесімен тікелей сөйлесіп, олардың пікірін де беруге болар еді. Бұл енді журналистің жеке таңдауы.
Осы тұста Керейқызының сөзінің жаны бар. Тағы бір қыздың да сөздеріне құлақ асуға болады. Жалпы, расында да, қазақта әйел баласы, қыздар намысшылдау ма дерсің. 86-да да алаңның жартысынан көбі қыздар еді.
86 демекші, сол жылдары жасқанбай сөйлегендер аз болса да болды ғой. Саф-аға, Сафуан Шаймерденовтің ер мінезін қалайша ұмытамыз. Жұбан-ағаның сөздері туралы да көп айтылады. Басқалар да болған. Мәселе, қазір кім не деп жүр, сонда ғой...
Меңдеке мырза, Ертісбаев "Қазақстан" арнасына қуыршақ басшы қылып Н.Иманғалиұлын әкелген кезде қазақ журналистерінің қарсылық акциясы ретінде жүздеп жұмыстан кеткенін әдейі ұмытып тұрсыз ба? Ұлттық арнадағы бүгінгі орыстану мен ұйғырлану процесі сол кезден басталғанын басқа білмесе де Сіз өте жақсы білесіз. Сіз өзіңізді қалай атасаңыз да өз еркіңіз - "мәңгірт" боласы ба, "мәңгүрт" боласыз ба шатағым жоқ, кейінгі буында ұлт намысы үшін қызметін ғана емес, жанын қиюға дайын адамдар бар. Біле жүргейсіз.
Сәлеммен, Кейінгі буынның бір өкілі.
Мақала дұрыс! Ақылдылар үшін жазылған. мақала өзі еш тындырмайтын, біреу бірдеме істесе соны сынға ала жүгіретіндер үшін жазылмаған. Осыдан артық қалай суреттеу керек, жанға батырып тұрып суреттеген. Авторға мың да бір рахмет! Совет Одағын көрген адам ретінде айтып отырмын. 86 жыл болмаса, Горби болмаса біз ендігі әбден орыс болып кетер едік.
Пікір алынып тасталды!
Пікір алынып тасталды!
"Сөз сүйектен өтеді" дегендей жазылған. Бұл жерде біреуді даттап, біреуді мақтау, одан қалса жақтаудың керегі жоқ. Осылай жазу, айту арқылы қазақтың намысын қайрап, мәңгірттік аурудан арылуымыздың бірден бір жолы.Осындай кейіпкердегі қазақтар өзіміздің бойымызда немесе баламызда, қала берсе ағайынымызда, одан қалса көршіміздің т.б., ең қорқыныштысы биліктің бойында жалғасын тауып өсіп өнуде. Ал, орыс тілінде мұндай мақалалар жоқтың қасы. Сондықтан, айтысып тартысқанды қойып,орыс тіліне де аудартып әрбір қазаққа жеткізуге тырысу керек. Міне, осы мәңгірттіктен арылуға арналған рухани дәрі.
айкүн
Пікір алынып тасталды!
орыстарға аударып берудің қажеті жоқ, бар қазақ-бір қазақ болып біріксек те жетіп жатыр, олардың бәрібір қаны мен жаны қазақ емес
Mен орыс тіліне аудару керек деген себебім, ана тілімізді түсінбейтін орыстілді бауырларымыздың да біле жүргенін ойлап едім.
айкүн
Мен тусинип отырмын
Пікір алынып тасталды!
"шыгыс азаматы Сериккерей!" Артық кеткен жоқсыз ба, ағасы?
"мен не деймын добырам недейды!" нақ өзі, сіздің пікіріңізде сияқты. Ашуланбаңыз. Менің пікірімде осы жазылған мақалаға деген көзқарасым айтылды, күнделікті көріп жүрген, ісі сөзден аспайтын, қазақ жігіттеріне деген ашу ызамды айттым, мәңгүрттенген бауырларымызды жау құшағына итерлемей (іштен шыққан жау жаман демекші)қалай сақтап қалу туралы нақты іш шаралар ұсынуларыңызды сұрадым. Ал автор ағаны таптаған, немесе орысшылдарды мадақтаған пікірімді қайдан көріп тұрғаныңызды түсінбедім. Әр жарияланған мақалаға пікір талас жүруге тиіс, онда оның қызық жазылғаны ғой. Жершілдікке бөлінген дегеніңіз тіпті күлкілі. Иә, керейдің күлімкөз қыздарының бірімін. Найманның келінімін. Жалпы қазақтың ұрпағымын, жанашырымын, ұлымды намысшыл, ұлтшыл, елін сүйетін ер азамат болып өсуге тәрбиелеп отырған, қазақ қыздарының бірімін. Жоғарғы білімім бар, 5 елдің тілін жетік меңгерген,алған білімімді қазақ ұлтының абыройы үшін қолданып жүрген, қазақтың салт дәстүрін сақтаған сол қазақ халқының қызымын. Ашуға біріліп, менің намысыма тимеңіз! Сөзіңізді байқап айтыңыз. Мен қазақтың қызымын!
Ал Үрімжіде не болып жатқанын мен тек ақпараттан ғана біліп отырған жоқпын. Ондағы жағдайды өз көзіммен көргем!
Қазақ тілі мен қазақ ұлтының жағдайы, міне осындайдан тежеленіп жатқан жоқ па , АҒАЙЫН! Бір бірімізбен қырылысқанша, нақты әрекет жасамаймыз ба, АҒАЛАР! Жұмылу керек, бірігу керек! Нақты шешім, нақты іс керек, АҒАЛАР!
Жоғарыдағы КЕРЕЙҚЫЗЫ, менің пікірім. Демек мақала туралы пікір талас болуға тиіс емес пе?!
макала туралы пыкыр блуы тис!алайда "сол шал басын орыстарга иып жатканда сен неге атып турып карсы шыкпадыннеге далага шыгып жылаганша ана шалды урспадын !кур соз сойлемей ерлык неге стемейсын!"деп шаужайына жармасып макаланы емс,Амирхандай азаматты додага салганын кай билгирлыгын!макаланы сына!ал онда азаматта ненбар!созден ыске кошейык деп орынсыз бодау берып турмеленып,атылып шабылып кете беру керекпе!козы ашык,кокырегы ояу казак кобеймей,жаппай мангурттенген калын казактын арасынан биык ойлайтын саусакпен санарлыктай азгана азаматты со 80 жылдагы кызылдарды койып бугынгы озымыздын билик те кагып тастап отырган жокпа!ол ушын ултты оятып осу керек!улттын санасын оятатын макала жазган адамга "алдмен ысте!ыстемесен аузынды жап !"дейтын сыз сыякты ерлердын аузын баккан ,еркектерды баскарып уйренген "окыган "катындар тоскауыл койса калай осемыз!колдаудын орнына керы тартасындар!
Сериккерей
бес улттын тылын былсенде,канша жыл катын болып осек айтсанда осек пен макаланы айра алмайды екенсыз!Амирхан айдаладгы шалды жазып отырган жок!суиегымызге сынган мангурттыктты айтпакшы!ал керек болса атын атап ,тусын тустеп жазу керек!33 ж 37 ж 86 ж 91 жылдардагы улыт басына кун туганда казакты саткан,ары оларга куйе жаккан саткындар халык алдында ашык айтылмай сол саткындык жалгаса береды!батырларда саткындарда оз багасын алу керек тарихтан!тарих алдындагы багасын,ар алдындагы жазасын алмау урдысы жалгаса берсе саткндык та мангурттык те жалгасады!сонды да ойлау керек!мен жоктан жау жасап,казакты болейын депотыргам жок!саткында туган жерде .ултта болайды!саткын ол саткын!
ауруды емду ушын алдымен диагнозын кою керек!ал амирхан быздын когамга "жаппай мангурттенген" деген диагноз койса оган шамданбай емделуымыз керек!емделудын тукте уяттгы жок!
Сериккерей
Серіккерей, Сіз негізі ол шалдың шын мәніндегі кім екенін білмей отырсыз! Және Әмірхан Меңдеке сол кездегі көңіл күйін "болары болып, бояуы сіңген соң" жарыққа шығарды. Ол сол жиналыстан соң қандай қортынды шығарып, газеттің тапсырмасын қалай орындағанын айтпады. Бәлкім өзі оданда сорлылыққа барып, сол кездің сойылын соққан болар?! Ал, қазір жаңбырдан соңғы жауынқұрттай қаптаған "ұлтшылсымақтардың" айтағымен "ұлт жанашыры", бола қалған шығар! Жалпы Әмірхан жақсы жазуы мүмкін бірақ, қазір бір елдің тұлғасына айналған жанның жаманшылығын қазбай-ақ, басқаша келтіруіне болатын еді. Бірақ қазір, Өлгендерді жамандамағаны үшін адамдарға рақымет айтқан Мұқағали ағамыздың сәбидей таза сеніміне дақ түсіруге құштар болып алдық қой!
ангыме совет ушын сталин ушын агын берген шалдын желтоксан окигасы ушын орыстан басы жерге жеткеше кешырым сурауында емес!сол шалдын соракы кылыгына кол соккан 3000 мугалмдерде!быз сол кол соккан тобырлардын алдынан каншама урпактар былым алды !енды сол батпандап кырген мангуртткты калай шыгарамыз боймыздан!маселе сонда!Елым деп ерлер шыкса болды упай ушын дейтын болды!бул не маскаралык!
Мухатр шахан улы шыгып еды!оны да талайлар упай жыйнау ушын!десе!
Амирхандар макала жазса ол да упай жыйнау ушын десе!
сонда казак ушын курескендер упай жыйнау ушын!ал ундемесен жагасын катындарга!
Сериккерей
Қарағым, КЕРЕЙҚЫЗЫ! Өркенің өссін, тұқымың жайылсын, жағың түспей жамандық көрме, айналайын. Қазағымның қыздары бір өзіңдей болсын. Пікіріңді оқып, ерлігіңе таңданып отырмын. Сауатсыз біреулермен айтыса берме. Жындыны жеңем деу, бекершілік. Бір сөзбен - ризамын!
Нағашыбай Есмырзаев
Амирхан сол кездегы тапсырманы калай орындаса солай орындасын!ол жеке маселе!ал бул макалада улттык маселе котерылып отыр!ултшылдарды ултшылсымактар деп кекетудын кажеты жок!жокшы сен не жогалтып,нены ыздеп жургенынды былмеймын!бырак ултын суйген адамдарды тагы да кекетып тырнак астынан кыр ыздеген жокшы болганынды каламаймын!
бырынды казак бырынды дос.
демесен ыстын бары бос! абай
Сериккерей
мынау нагашыбай деген сол кездегы кол соккыш мугалымдердын биреуы болган!елдын жеке басына жармаскан аиелдердын "ерлыгыне"суйсынген нагашыекен сыякты еркек атын жамылгандардан не кайыр!олдын Мамай кор болдын!деген осы да!
Жаушы
Нағашыбайға тіл тигізбе.Қазақ жігіттері Нағашыбайдай болсын!
Нағыз "Жаушы"-Менмін!
БАҚ арқылы оқырман үнін жеткізсеңіз, Әмірхан аға. Мен ақшаға құныққан жан емеспін, дәл қазір қалтамда ақша түгілі, көк тиын да қалмады. Қазақ жастарының айлығын екі еселеп өсіру керек! Сонда маған, мен сияқтыларға ҒҰСМАН секлділер ішінен күле алмайтын болады. Әйтпесе, үй тұрмақ, үй жалдауға жетпейтін жалақымыз кімге дәрі?! Халықтың әлеуметтік жағдайын ескеріп, қайтадан бағдарлама жасау керек! Әр адам кем дегенде 120 мың айлық алуы тиіс, дамыған елдердегі орташа жалакы осындай, ал бізде тек күнделікті керегіне ілдәлап жеткізіп отыру ғана, атаңа нәлет еврейлерді кетіріп, экономикамызды өзіміз басқаруымыз керек, коп пайыздық банктердің қарапайым халыққа түкке де қажеті жоқ мәселен. Алматыда, Астанадағы қазақ жастарының басты арманы - ол пәтерлі болу. Шаңырақ көтеру, қашанғы өз аастанамызда орыстарға ақы төлеп, тұра бермекпіз?! Керек болса, Ғұсман мырзалар жомарттық жасап, әрбір үйленген екі жасқа бір бөлмелі үйді тегін берсе ғой! Міне бұл сауапты іс! Ал іштен күлу - іштен іру!
Үйі жоқ адамды көрсе ішінен күлетін - «Жылжымайтын мүлік қоры» ақционерлік қоғамының басқарма төрағасы Гұсман Амрин деген біреу:
"Журналистер осындай сұрақ қоясыздар, шынымды айтсам ішімнен күлемін, далада үйі жоқ адамнан бастаса - БОМЖ дейді, оларға да беруіміз керек пе?! Ол да сол қатарға жатпайды ма, қалтасында ақшасы жоқ адам?!."
ГҰСМАН АМРИНГЕ ЖАУАП
СӨЗІҢДІ КЕШЕР ТҮСІНГЕН ҰҒЫП:
"ТӘУБЕГЕ ТҮСЕР ТАСЫНА БЕРСЕ!"
АҚШАСЫЗ ЖҰРТТЫ ІШІҢНЕН КҮЛІП
БАСЫНА БЕРМЕССІҢ - БАСЫҢА КЕЛСЕ!
28.01.10.
КЕМЕҢГЕР ОЙШЫЛҰЛЫ
Менің атым Тоғжан. Пікірлеріңізге рахмет. "Сауатсыз біреулермен" сауласпа деген ағаның ақылына көндім. Және Sera атты азамат, сіздің сабырлы да салмақты пікіріңіз өте ұнады. Жалпылама талқылап, түсінбеген тұсымды ашып айтып бердіңіз. Ал, "сауатсыздардың" бос айқайы мен өздері айтпақшы "оқыған қатындармен" дауласуына намысым шыдамай кетті. Тым болмаса КЕРЕЙ атыма кір келтірмесін. Менің атым Тоғжан. Айтсаңдар маған айтыңдар.
"Тым болмаса Керей атыма кір келмесін" дейсіз, Тоғжан. Жалпы, Әмірхан ағаның мақаласының ақыры, қай істегі сияқты ру-ру болып жіктелуге әкелді ме? Енді пікір айтушылар бір-бірімен дауласайын деді ме? Пікір айта алмасаңыздар, үнсіз қалсаңыздаршы. Ағалар-ай, апалар-ай... (Меруерт)
Және осындай мазмұндағы мәселелер аз көтеріліп жүрген жоқ. Әмірхан ағайдың мақаласының тақырыбы тым "ащы" деп ойлаймын. Дұрыс емес!
Пікір алынып тасталды!
Пікір алынып тасталды!
Пікір алынып тасталды!
Пікір қосу