ақпараттық порталы
2009 жылдың 15 сәуір
күні құрылған
«DАТ, тақсыр!» айдарының бұл сандағы кейiпкерi - белгiлi жазушы Дулат Исабеков. Ел-жұртқа онсыз да етене танымал шығармашылық табыстарын айтпағанда, Дулат мырза - қоғамдық ортада өзiнiң үнiн жиi-жиi естiртiп жүретiн, заңғар зиялылық қасиетiн сақтаған, халқының қам-қарекетiне жаны ерекше ауыратын азамат. Оның сөзi билiкке де, оппозицияға да өтiмдi!
Назарбаевтың оппозициялығы туралы
Дулат аға, Алматыда 30қаңтар күнi «Азат» партиясы ұйымдастырған митингiден сiздi көре алмадық қой... Бұрындары мұндай қоғамдық жиыннан қалмаушы едiңiз...
- Иә, бара алмай қалдым. Оным митингiден қашқандық емес. Пенде болған соң, бiтпейтiн қу тiршiлiк қалмайды екен. Кейде соның қамымен жүрiп, қажеттi қарекеттен де қалып қоясың. Әдетте, митингiнi кiм, қандай мақсатта ұйымдастырса да, қалмауға тырысамын. Себебi, айтылған сөздi бiреу арқылы естiгеннен гөрi, өзiң барып көргенге не жетсiн! Бiрақ осы реткi митингiден бiр себепке байланысты қалып қойдым. Ермек Қарпықов деген заң саласында қызмет еткен сыйлас бажам бар едi. Сол азамат жуырда 49 мүшел жасында кенеттен қайтыс болып, митинг өткен күнi қырқы берiлiп, сол жаққа бардым. Әйтпесе үкiметтен қорқып, оппозициядан бой тасалап қалған жайым жоқ.
- Дегенмен өзiңiздiң көп әрiптестерiңiздiң «оппозиция», «митинг», «демократия» десе, үрке қарайтыны құпия емес қой, аға...
- Халық арасында «оппозиция» мен «демократия» деген түсiнiктердiң терiс қалыптасқаны рас. Ел-жұрттың сөзiн, шындықты айтқандар бiрден «қызылкөз» атанып, оппозицияшыл болып шыға келедi. Ал өркениетi дамыған елдерде бәрi керiсiнше. Мәселен, бүгiн тақтан түскен президент ертең-ақ өзiнiң оппозицияға кеткенiн жариялайды. Одан үркiп жатқан ел, бүлiнген билiк жоқ. Әдетте, шетелден бәрiн үйренуге құштармыз. «Американдық ұлтты» да өзiмiзге үлгi еттiк қой. Ал демократияға келгенде, кегежемiз керi тарта қалады. Жалпы, демократияға қадам басудың аса қиындығы жоқ немесе оған ұзақ уақыт дайындық та қажет емес. Айталық, бармақ бастылық қылмай, әдiл сайлау өткiз, мiне, бұл - нағыз демократия. Оппозицияшыл - халық сөзiн, жоқ-жiтiктi, кемшiлiктi, шындықты айтатын адам болса, онда ең бiрiншi оппозиционер президенттiң өзi болмай ма. Кейде Назарбаев кейбiр мәселелер төңiрегiнде оппозициядағы азаматтардан да ащы сөйлейдi.
- Иә, оны көрiп жүрмiз... Былайша, халықты мазалаған мәселенi айту - зиялының ғана парызы емес, бiрiншi кезекте азаматтық мiндет емес пе, Дулат аға!... Мәселен, Төлен Әбдiков, Қойшығара Салғарин, Қоғабай Сәрсекеев, Әкiм Тарази, Кәдiрбек Сегiзбаев, Қалихан Ысқақов сияқты сiздiң замандастарыңыз неге бармайды сондай митингiлерге, неге батырып сөйлемейдi деп ойлайсыз?
- Бұлардың бiразы Астанада тұрады, сондықтан да митингiге келе алмаған болуы керек. Өз пайымым бойынша, Төлен, Қойшығара және Қоғабайлардың позициясы белгiлi. Яғни бұл азаматтар «доктрина дауы» кезiнде халық жағында болды. Сонысымен-ақ зиялылығын таныта бiлдi деуге болады. Ал мына менiң ағаларым - Әкiм Тарази мен Қалихан Ысқаққа келер болсам, екеуi де «жатыпатар» сияқты. Үнемi тасада тамашалап тұрғанды ұнатады. Сырттай қызықтайды. Жайшылықта өздерi сөйлеп кетсе, «ауыздыға - сөз, аяқтыға - жол бермейтiн» нағыз жүйрiктер. Жуырда өздерiңнiң газеттерiңде Тұрсынбек Кәкiшевтiң «Жағымпаздық - қанымызға сiңген қасiрет болды» деген тамаша сұхбаты жарияланыпты. Профессор айтқан жағымпаздар осы азаматтар ма дейiн десең, екеуi де: «Өмiрiмiзде ешкiмге бас иiп, жағымпазданған жан емеспiз», - дейдi. Ұлттық мәселенi сөз етсең, оның тарихын, болашағын екеуiнен артық бiрде-бiр жазушы бiлмейдi. Әсiресе Қалихан ағам Қазақстандағы халықтың ғана емес, жан-жануарлар мен құрт-құмырсқаның тарихын да жақсы бiледi. Сұрасаң, құрбақаның да шығу төркiнiн тiзбелеп беретiнiне шәк келтiрмеймiн. Мағауия Абайұлының «Медғат Қасым» поэмасында:
«Батпадым. Алмағаның арашалап,
Батты маған тұрғаның
тамашалап», -
деген, суық суға тұншығып жатқанда айтқан өлең жолдары бар. Сол сияқты, менiң Мемлекеттiк сыйлық алған екi ағам да үйiнде отырып, сырттай тамашалағанды жақсы көредi. Бiрақ ниеттерi дұрыс. Солай болса да, қазақтық, ұлттық мәселелерден төбе көрсетпегендерiне, Халық жазушысы болған соң, халық алдына шығып, сөз сөйлемейтiндерiне қынжыламын.
- Жазушы десеңiз, тағы да өзiңiзге тиедi...
- Өзiме тиетiн болған соң айтамын. Биылғы 16 желтоқсанда алаңда болдық қой. Сол жерде ақын Қазыбек Иса: «Дулат аға, Қазақстанда 700 жазушы бар, бiрақ алаңнан 7 жазушы көрiп тұрғамын жоқ», - деп күлген. Соңғы кездерi осы «жазушы» деген ұғымды түсiнбей бара жатырмын. Халықтың сөзiн сөйлемеген, ұлтпен бiрге болмаған адам қайтып жазушы бола алатынына таңым бар? Дәл қазiргiдей ел басына күн туып отырған шақта мен үшiн шебер жазушыға қарағанда, азаматтық үнi бар адам қастерлi. Ұлты немiс Герольд Бельгердi осындай кезеңде қазақтың 10 жазушысына айырбастамас едiм. Себебi, ол қазақ руханиятына өз жазушыларымыздан артық үлес қосып отыр. Сондай азаматқа Мемлекеттiк сыйлық бермей отырғанымыз - ұятты жағдай.
Жуырда Павлодарға барып қайттым. Қалалық театрда менiң төрт спектаклiм қойылды. Торайғыров атындағы оқу орнында студенттермен кездесуiм өттi. Сонда менен оқытушылар мен студенттер жер мәселесiн сұрап, оппозицияның әрекетiн бiлгiлерi келдi. «Өз жерiңдi қорғағаның үшiн «қызылкөз» атанып, оппозициянер болсаң, онда кеудесiнде қазақтық намысы, қаны бар барлық қаракөз - оппозицияшыл ғой!» - дедiм.
Бiздiң қоғам кешегi Кеңестiк дәуiрдiң шапанын қайтадан жамыла бастаған сияқты. Шындықты айтқан кiсi - жаман адам. Кешегi Кеңестiк билiк шындықты айтпай, жамандықты жасырғаны үшiн күйредi емес пе. Бiздiң үкiмет содан неге сабақ алмайды екен?
Билiктiң басылымдары - билiкке қас
Бiздiң газет ел азаматтары ашынған сөзiн айтсыншы деп, «Дат, Тақсыр!» деген арнайы айдар ашты. Бiрақ билiкке қателiгiн айтып, тiк сөйлейтiн азаматтар азайған сияқты, айтатын адам таппай қиналып жүрмiз. Оңашада кiжiнбейтiнi жоқ, аузына диктофон тоссаң, тұра қашады. Сiз сияқты ақиқаттан аттамайтын азаматтар неге азайып кеттi деп ойлайсыз?
- Бұл - Кәкiшев ағам айтқан «жағымпаздықтың», «құлдық сананың» салдары. Басқа себеп жоқ. Дәл бүгiнгi күнi шындықты айтудан қорқатындардан қорқу керек сияқты. Өйткенi олар жеме-жемге келгенде, өз басын ғана сауғалап кетедi. Әдетте, көп зиялы қауым Шахановтың қазақшыл, халықшыл позициясын қолдайды. «Шаханов айтсын, бiз тiлектеспiз» деп отырулары мүмкiн. Бiрақ шешушi кезеңде жалт беруi де ғажап емес. Егер ойламаған жерден билiк оппозицияшыл бола қалса, бiздiң сол жағымпаз жазушыларымыздың бәрi бiр-ақ күнде сол оппозицияның жыртысын жыртып, қарасына қосыла кетедi.
Әңгiме шындықты айту мен оны жасырудың төңiрегiнде болған соң, мына бiр жағдайды сөз ете кетейiн. Өткен жолы президент Назарбаев: «Оппозициялық газеттердi оқып отырамын», - дедi ғой. Иә, қоғамның көлеңкелi тұстарын бiлу үшiн, оппозициялық басылымдарды қарауы керек. Әйтпесе үкiметтiң газеттерiнен не табасың? Мысалы, үкiметтiк газеттер бiр шахтада жарылыс болса, соны да жазбайды. Тым болмағанда жарылыстың шығуына не себеп болғанын айту керек қой. Олар сол шындықты үкiметтен жасырып қалады. Яғни ел iшiнде болып жатқан жағдайларды ел билiгiнен, президенттен жасырады. Демек, бұл - олар үкiметке қарсы жұмыс iстеп отыр деген сөз. Егер оппозициялық басылымдар мемлекетке қарсы ақпарат құралдары болып саналса, онда болған оқиғаны үкiметтен жасырғандары үшiн ресми басылымдар нағыз қастықшыл басылым болуы керек емес пе. Өйткенi олар елге қарсы жұмыс iстеп отыр ғой.
Тағы бiр мысал: шетелге елдiң бiраз байлығын алып кеткен Храпунов сияқты қашқындарды ресми бiр газет жазған жоқ. Демек, бұл iсте олар Храпуновты қолдайды. Онда мұндай басылымдар Храпунов сияқты ұрыларды жасырып, iстiң өрбуiне, тағы да қайталануына үлес қосып отыр. Жарайды, Храпуновтың қылмысын жекелеген адамдар айтпай-ақ қойсын делiк, бiрақ оның ел байлығын ұрлап бара жатқан әрекетiн елдiң газеттерi байбалам салып тұрып жазуы керек едi ғой. Өйтпедi! Неге? Бiр сөзбен айтқанда, қылмысты айтпаудың да қылмыс екенiн ресми ақпарат құралдары бiле тұрып, қасақана iстеп отыр.
- Дулат аға, қоғам осылай қорқыныш пен үнсiздiкке тола берсе, бiрте-бiрте меңiреу, кеще халыққа айналмаймыз ба, сiзде осындай үрей жоқ па?
- Мұндай үрей қазiрдiң өзiнде бар. Мен той-томалақ, өлiм-жiтiмде көп боламын. Сондағы бiр байқағаным - халықта бойкүйездiк басым. Әңгiмелесе қалсаң: «Ұлт мәселесiн көтерiп жүрген азаматтар аман болсын!» - дегеннен артық ашық еш нәрсеге бармайды. Газеттерге мақала жазып, ел алдында сөз сөйлемейдi. Толстойдың үнсiздiк жайында: «Равнодушие - это подлость духа», - деп айтқан сөзi бар. Бiздегi бейжайлықтың бұдан артық бағасы болмаса керек.
Бiз дәл қазiр өзiмiздiң құрдымға құлап бара жатқанымызды сезiп отырған жоқпыз. Күндердiң бiр күнi шыңыраудың түбiне жақындағанда ғана күнiмiздiң бiткенiн сезетiн шығармыз. Бiрақ Құдай оның бетiн ары қылсын! Менде қорқыныш көп. Халқымыздың саны небары - 9 миллион. Жаһандану деген мына заманда айналамыздағы алпауыттарға жұтылып кетемiз бе деген үрей жаныма маза бермейдi. Жұтылғанда да, мына қазақ тұяқ серiппей, үнсiз жұтылып кететiн сияқты. Батырлардың ұрпағымыз деп кеуде кергенiмiз болмаса, бойымызда асаулық жоқ. Бабадан қалған батырлық та байқалмайды.
Күлкi күнi күлкiге қалмайық
Қоғамды дүрлiктiрген «доктрина», «қазақстандық ұлт», «жердi жалға беру» сияқты қазақтық мәселелердiң ортасында жүрсiз, Астана жақтан ескерту алған жоқсыз ба? Өткенде Президент әкiмшiлiгiнiң бiр басшылары Мәулен Әшiмбаев пен Дархан Мыңбаев Алматыда апталап жатып, «аштық жариялаймыз» деген ұлтжанды зиялыларды райларынан қайтаруға үгiт жасаған екен. Сiзге сондай сес көрсету болған жоқ па?
- «Аштық жариялаймыз» деген кезде, Мәулен Әшiмбаев пен Дархан Мыңбаевтың, Қазақстан Халқы ассамблеясы» төрағасының орынбасары Ерәлi Тоғжановтың Алматыға келгенi рас. Бiрақ олар маған үгiт жасап, сес көрсеттi дей алмаймын.
Мәулен Әшiмбаев келген кезде, келелi кеңес болды. Қанша айтқанмен, Сағат Әшiмбаевтай тектiнiң ұлы емес пе. Әкесi Сағат көзi тiрiсiнде Қазақ теледидарынан «Қарыз бен парыз» бағдарламасын жүргiзiп, «ұлттық дәстүр, ұлттық сана, ұлттық тiл» деп, ұлт үшiн ұран салған азамат қой. Соны көрiп, естiп өскен бала ғой... Әкеге жете туғаны сөзiнен байқалады. Бiрақ атқарып отырған қызметiне байланысты арқандаулы аттай, қазық айналып, дөңгелене бередi екен. Дегенмен басқаларға қарағанда, Мәуленнiң бұл мәселеде бетi ашық. Бiздiң сөзiмiздi жоғарыға жеткiзiп, келiсiмге келуге көмегiн жасады. Өзiм солай ойлаймын.
- Дулат аға, сiз Нұрсұлтан Назарбаевтың халыққа арнаған соңғы Жолдауын тыңдай алдыңыз ба? Көңiлiңiзде қалған ойлармен бөлiсiңiзшi: не өзгерiс байқадыңыз, халыққа бетi қараған билiктiң сөзi естiлдi ме?
- Иә, тыңдадым... Мен неге екенiн бiлмеймiн, президенттiң сөзiне риза боламын. Риза болатын себебiм - Жолдауда қатты сөйледi. Сол сөзi үшiн болса да, билiкте президенттiк таққа Назарбаевтан артық оппозиционер жоқ па деп ойладым. Бiрақ, өкiнiштiсi, айтқаны орындалмайды. Оның неге орындалмайтынын түсiнбедiм. Мүмкiн, командасының түрi мен қарымы солай шығар. Бiр сөзiнде ашуланғаны сондай: «На хрена вы здесь сидите!» - дедi. Бұдан артық қалай сөйлеу керек? Өткенде бiр жолы Кәрiм Мәсiмовке: «Сен үстелдi тоқпақтап сөйлей алмайсың!» - деп ұрысты. Кейде өзiнiң санасымен жұмыс iстемеген адамдарды қорқытып, айқайлап iстету керек. Мәселен, құрылысшыларға бастықтары неге ұрса бередi десем, олар қожайындарының боқтығын естiмесе, тiлiн алмайды екен ғой. Мұндайда қазақ: «Албасты қабаққа қарай басады» демей ме.
Ал Жолдауға келсек, бұл жылғысының былтырғыдан айырмашылығы жоқ. Дегенмен «1 сәуiрден бастап, барлық салада жалақы мөлшерiн көбейтемiз» деген уәде берiп отыр. Бiрақ сол «1 сәуiрiнен» iш тартып отырмын. Ол күлкi күнi емес пе едi? Уәде - күлкiге айналып, алданып қалмайық деп тiлейiк! Президент тағы бiр сөзiнде: «Министрлiктiң кеңселерiнде бала-шаға қаптап кеттi», - дедi. Бұл да - жөн сөз. Егер осыны Назарбаевтан бұрын мен айтсам, онда оппозиционер атанар едiм...
- Сол Жолдауда ел президентi өз сөзiнде 2020 жылдарға дейiнгi стратегиялық бағдарламаның жобасын сөз қылды ғой. Бiр қызығы, сол бағдарламада көрсетiлген жайттарды айта келiп: «Менiң мiндетiм - осы бағдарламаны жүзеге асыру», - деген сөз айтты. Назарбаев оны қалай жүзеге асырмақ, егер 2012 жылы оның президенттiк мерзiмi бiтер болса? Ол отырған президенттiк мерзiмнiң барлық заңды-заңсыз мүмкiндiктерi бiтпей ме? Әлде ол тағы да бiр амалын тауып, президенттiк таққа жабысып қалмақ па екен? Осының жөнiн айта аласыз ба?
- Мұның жөнi - басы ашық тұрған әңгiме ғой. Президент өткен жылдары «бiрiншi президент болған адам тақта қалағанынша отырады» деген конституциялық өзгертулер енгiзiп алды емес пе. Ата Заңға енген дүниеге ешкiмнiң тiсi батпайтыны анық. Оның үстiне, ол кiсiнi мәңгiлiк президенттiкке ұсынып жүрген жiгiттер және бар. Мүмкiн, бұл сөзiн соған сүйенiп айтып отырған шығар. Дегенмен мәңгiлiк еш нәрсе болмайтынын хан да, қара да түсiнуi керек.
- Сыңаржақ саясаттың салқыны өнер мен әдебиеттегi кенделiкке де келiп тiрелетiн сияқты. Қоғамда еркiндiк пен азат ойдың ордасы болмаған соң, шығармашылық та ақсап жүрген жоқ па, аға?
- Жоқ. Шығармашылық ақсады деген пiкiрмен келiсе алмаймын. Қазiр не жазамын десең де, еркiндiк бар. Тек кiнә - өзiмiздiң iздену аямыздың тарлығында ғана.
Дегенмен кейде менiң жанымды бiр сұрақ мазалайды: әдебиеттегi жанкештi буын - менiң замандастарым кеткеннен кейiн, қазақ әдебиетi мүлде жетiм қалатын шығар. Драматургияның тағдыры да - осы. Қазақстанда бiр қолдың саусағына жетерлiк қана драматургтер бар. Бәрi - үлкен буын. Жастар - жоқтың қасы.
- Дулат мырза, сол кенделiктiң бiр мысалын айтайыншы: өткен жылы бiздiң елде «Келiн» деген өзгеше бiр кино түсiрiлген екен, бүткiл әкiм-қараның төңiрегiнде жүргендер патриот бола қалып, Қазақстанның әлемдiк имиджiне нұқсан келедi деп, шыр-пыр болысты. Сол «Келiн» американдық киноакадемияның шетелдiк фильмдер сайысында алғашқы ондыққа кiрiптi... Бұны қалай түсiндiресiз?
- Мейлi, ол қандай сыйлық алса да, мен оны қазақтың киносы деп қабылдай алмаймын. Бiздiң режиссурада жүрген азаматтар шетелден сыйлық алу үшiн картина жасамауы керек. Қазақ көретiн дүние түсiрсе, онда құба-құп!
- Ал театр өнерiне көңiлiңiз толып жүр ме?
- Құдайға шүкiр! Былтырғы жылы өткен театр фестивалiнде көңiл толатын көп дүние көрдiк. Драматургияны жоқ деп жүретiн режиссерлер драматургияның тамаша тынысын мойындады. Бiрақ бiздiң театрда көңiлге толмайтын да кейбiр мәселелер бар. Қазақ режиссерлерi сырттан драма әкелiп қояды. Мәселен, қырғыздардан. Олардағы - бiздiң сахнада айтылған, жазылып жауыр болған тақырып, өзiмiзде бар дүниелер. Режиссерлерiмiзге оның өңiн терiс айналдырып берсе, жаңа дүние сияқты қабылдайды. Мүмкiн, бұл сөзiме режиссер азаматтар: «Дулат қызғанып отыр», - дейтiн шығар. Мейлi, айтса, айта берсiн. Менiкi - көз көрген шындық, көкейге сыймаған әңгiме. Шетелден қандай жағдайда драма әкелу керек? Егер ол тақырып бiздiң драматургияда жазылмаған, көрермен көрмеген тақырып болса немесе бiзде бар болғанымен, көркемдiгi төмен болса - әңгiме басқа. Ал бiздiң режиссерлер басы-көзсiз шеттiң дүниесiне жүгiре бередi. Өзiнде бардың қадiрiне жетпейдi. Әйтпесе Оралхан Бөкейдiң барлық шығармалары театрға өздiгiнен-ақ сұранып тұрған жоқ па?
- Бiр зерттеушi-сыншылардың айтуынша, кеңестiк үлгiдегi Станиславскийдiң драмалық дәстүрiнен сытылып шықпайынша, бiздiң театр өнерi ұлттық бейнесiн таппайды екен. Осы қаншалықты орынды сөз?
- Келiсемiн! Орынды сөз. Станиславскийдiң драмалық дәстүрiнен сытылып шығу үшiн, өзiмiздiң ұлттық стильдегi театрлық, драмалық дәстүрiмiз болуы керек. Дәл қазiргi жағдайда бұл жүйеден бiз шыға алмаймыз. Бiз емес, Ресейдiң өзi содан арыла алмай отырған жоқ па. Өйткенi көрермендер менталитетi басқа. Бiздiң көрермен оқиғаның басы, ортасы, соңы бар қойылым көргiсi келедi. Әуелден солай қалыптасқанбыз...
«Кеңестiк кездi сағынып жүрмiн»
Сiз ормандай орыс билеген кеңестiк кезеңдi де көрдiңiз, ендi Назарбаев билеген Қазақстанның жиырма жылдық тәуелсiздiгiнде күн кешiп жатырсыз. Осы екi кезеңдi салыстырған үлкен ұрпақ өткен заманды неге сағынады деп ойлайсыз? Бұған бүгiнгi заманның қатқылдығы себепкер ме, жоқ әлде «қой үстiне бозторғай жұмыртқалаған» өмiрден өтiп кеттiк пе?
- Кеңестiк кездi сағынатыным рас. Әсiресе соңғы кездерi жиi сағынып жүрмiн. Өйткенi онда тәртiп, әдiлдiк бар болатын. Қоғам болған соң, қиянат та өмiр сүредi. Бiрақ ол заманда дәл бүгiнгiдей бассыз әдiлетсiздiк жоқ-тұғын. Қазiр ұрыны ұстап берген адамның өзi ұсталады. Себебi, заманымыз, заңымыз солай. Яғни қазақта айтатын: «Күштiнiң арты диiрмен тартатын» заман. Қазiр бiздiң шенеунiктердiң көбiнде «қос азаматтық» төлқұжаттары бар. Бұл - олардың шетелге оп-оңай кетiп қалуына өзiмiз ашып берген жол. Олай болатыны: кеңестiк кездегiдей қатал заң болмаған соң, мемлекет байлығын билiкке қолы жеткен ит пен итақай жеп жатыр. Егер соларға бiр күнi тықыр таянса, екiншi «отанына» кете салады. Оған өзiмiз мүмкiндiк жасап бердiк.
Өнер адамдарын айтсақ, Совет үкiметiнде жазушыларға берiлетiн қаламақы саясаты болды. Мәселен, сонау Маңғыстаудың бiр аудандық газетi менiң әңгiмемдi басса, мiндеттi түрде азды-көптi қаламақы беретiн. Онымен жазушы байымайды. Бiрақ ол - адал еңбегiңнiң ақысы, бағасы. Ал қазiр ең сұрауы жоқ нәрсе - жазушының еңбегi болды. Бұрын қаламгерге арналған семинарлар, iссапарлар жиi болатын. Ялта, Пицунда, Переделкино - бәрi бiздiң үйiмiз едi ғой. Айлап жатып, шығармашылықпен айналысатын едiк. Сол Ялтада жатып «Қарғынды» жаздым. Басқа да шығармаларым сол жерлерде басталды және аяқталды.
Жалпы, Одақтың кезiнде адамның әлеуметтiк жағдайы қорғалған, жүйелi, сапалы болатын. Кейбiреулер: «Тәуелсiздiк алып, бәрiн қайта құрдық, жасадық!» - деп жүр ғой. Жоқ, бiз құрмадық, құрттық. Бұрынғы бар дүниелерден айырылдық. Бүкiл Совет Одағының үлкен аймағы - Қазақстан едi ғой. Бiзде бәрi болған. Қазiр бәрiнен айырылдық. Қазақ демографиясының күре тамыры ауыл десек, ол кезде ауылдардың жағдайлары тамаша болатын. Тәуелсiздiктен соң оның да шаңырағын шайқалттық. Қысқасы, бәрiн өз қолымызбен бүлдiрдiк. Мiне, осындай жағдайларды көрiп отырған соң, Кеңестiк заманды қалай сағынбайсың?!
- Президентпен көп кездесiп жүрген қаламгердiң бiрiсiз. Егер тағы бiр кездесудiң сәтi түсiп жатса, ең алдымен «Дат, тақсыр!» - деп, не айтар едiңiз?
- (Ойланып алып). Онда ең алдымен: «Президент мырза, тәуелсiз болып, ертоқымымызды түзегелi мүшел жастан астық. Сiз тәуелсiз қазақ елiнiң бiрiншi басшысысыз. Сондықтан қазаққа керексiз. Сол үшiн қазақтың жайын көбiрек ойланғаныңыз жөн. Мына жалған дүниеде мен де, сiз де мәңгiлiк қалмаймыз. Бiрақ қазақ деген ұлт қалуы керек, сiз соған күш салыңыз! Айналамызда анталаған алпауыттар отыр, жерiмiз кең. Санымыз аз. Шекарамыздың ұзындығы 12 мың шақырым,10 миллион қазақты шекараға қойып қоримыз ба, жоқ жұмыс iстеймiз бе? Қазақ ұлтының саны артуы керек. Келiмсектерден сақ болып, халық қазынасынан iшiп-жеп, сұраусыз шетел асып жатқан iшкi жауларыңыздан абай болыңыз!» - дер едiм.
Жұқамыр ШӨКЕ,
«D»
«Общественная позиция»
(проект «DAT» № 05 (42) от 3 февраля 2010 г.
Дулат Исабеков мырза, меніңше,сөзге аса шешен. Мына сұхбатына қарасаң, халыққа жаны ашитын бірегей кісі. Сәл ойлансаң, ешқандай жаңалық айтпады, өзінің неше спектаклі қайда қойылып жатқанын,№1 драматург екенін аңғартты. Ол: "Балық басынан шіридіге", барша бұрмалаушылық, халықтың қазіргі ауыр халі биліктің, НӘНнің қателігінен болып отырғанына соқпады. Назарбаев туралы сөйлемдерін оқыңызшы: НӘНнің сөзі мен ісі қабыспайтынын мүлде білмейтін кісіше жылмағайлады. Өйткені НӘН оған ертең керек болуы мүмкін.Бельгер екеуі бірін бірі мақтауға шебер. Қазақ қаламдастарынан Бельгерге теңер ешкімді таба алмаған Исабековке қалай таңқалмайсың? Көп сөз... көп сөз... көп сөз... Ұлар.
Карғыныңызға жететін шығарма некен саяқ. Дегенмен кейде сізді көптің ішіндегі биліктің адамы ма деп қалам, кейде екі сөйлейтін босбелбеу ме деп те қалам. Ренжімеңіз.
Амал жоқ. Шаханов, Бельгер, Атабаев сияқты тоқетерін айтып, шындықты шыңына жеткізе сөйлейтіндер жоқ қой! Кешегі Назарбаевтың алдына шуылдаған сусликтерді көргенде жүрегім ауырды. Жарайды Серкебаев, Нұршайықов, Бағланова, Төлегенова, Әшімов, Оңғарсынова базары біткен адамдар. Олардн енді түк күтпейсің. Маралтайға не жоқ десеңші! Сондағы құны 250 доллар ма? Дулат аға да реніші үлкен адамның біріне ұқсайды. Ол кісіге қазір қызмет берсінші, өзгеріп шыға келетіні айдан анық!
Сiз журегiм ауырды депсiз. Ал мен сол бейшара жандардын созiн естiгенде уяттан кара терге тустiм! Тiл-ауыздан айырылып, есiмдi жия алмай бiраз уакыт есенгiреп калдым. Будан аскан маскара, будан аскан уятты iс болмас бул жалганда! Жагымпаз сорлылар арасында дуниежузiлiк жарыс отсе - казактар 1-шi орын алатыны созсiз!!! Былай сыртынан сыйлап журушi ем, сойтсем Нуршайыков деген бiр бейшара кул екен гой! Булай сойлеп жер басып жургенше олiп калганыныз 1000 есе артык кой!!!
Дулат ағаның айтып отырғыны дұрыс.
Пікір алынып тасталды!
Ұлардай шулаған қазақ! Баяғы шуыл сол шуыл! Өздерің Дулаттай айта аласыңдар ма? асырып айтсаңдар кім қой депті? Мәдениет керек бізге, мәдениет!
Назарбаев та, періге айналып кетпеген болса, кетер, босатар тақты. Күніміздің де жақсарып кеткенін көрерміз... Білім мен білік, сауаттылық керек. Қазақтың бүгінгі санымен қазақтың ұшпаққа шығу екіталай. Көбейіңдер! Тудыртыңдар! Туыңдар! Бір қатынының жеке меншік затына айналып отырған еркектер, ұлттың сөзін сөйлемей-ақ қойсын!
Пікір алынып тасталды!
Бір қатынға сөзі өтпей оытрған еркектер ұлтқа ақыл айтқыш. Бір-екі баламен шектеліп, және онысы не орыс емес, не қазақ емес, дүбәрә болып қалғандарға сөз жоқ! "Құдықтың сыртындағының бәрі ақылды". Айтуға шеберміз, іс істейік. Әркім өз ісімен айналыссын! Алдыңғы екі пікір және осы соңғысы - менің өз сөзім. Қателессем, айып емес деп ойлаймын.
Назар аударуға татитын тұстар:
Шетелге елдiң бiраз байлығын алып кеткен Храпунов сияқты қашқындарды ресми бiр газет (мысалы: Егемен Қазақстан) жазған жоқ. Демек, бұл iсте олар Храпуновты қолдайды. Онда мұндай басылымдар Храпунов сияқты ұрыларды жасырып, iстiң өрбуiне, тағы да қайталануына үлес қосып отыр. Жарайды, Храпуновтың қылмысын жекелеген адамдар айтпай-ақ қойсын делiк, бiрақ оның ел байлығын ұрлап бара жатқан әрекетiн елдiң газеттерi байбалам салып тұрып жазуы керек едi ғой. Өйтпедi! Неге? Бiр сөзбен айтқанда, қылмысты айтпаудың да қылмыс екенiн ресми ақпарат құралдары бiле тұрып, қасақана iстеп отыр.
Батырлардың ұрпағымыз деп кеуде кергенiмiз болмаса, бойымызда асаулық жоқ. Бабадан қалған батырлық та байқалмайды.
Жолдауда ел президентi өз сөзiнде 2020 жылдарға дейiнгi стратегиялық бағдарламаның жобасын сөз қылды ғой. Бiр қызығы, сол бағдарламада көрсетiлген жайттарды айта келiп: «Менiң мiндетiм - осы бағдарламаны жүзеге асыру», - деген сөз айтты. Назарбаев оны қалай жүзеге асырмақ, егер 2012 жылы оның президенттiк мерзiмi бiтер болса? Ол отырған президенттiк мерзiмнiң барлық заңды-заңсыз мүмкiндiктерi бiтпей ме? Әлде ол тағы да бiр амалын тауып, президенттiк таққа жабысып қалмақ па екен?
Дулат аға дұрысын айтып отыр. Кемшілікті де, игілікті де... Сыпайы, мәдениетті, астарлы юмормен, зілсіз кекесінмен... "Қан аңсаған қасапшы" қауымның "Дулат Нұрсұлтанды итше сабап, жер-жебіріне жетсе! Біз мына жақта алақанымызды ысқылап, үрит соқ деп рахаттанып отырсақ!" деп көксеп отырғанын түсінемін, бірақ ол кісі де ақымақ емес. Айдалада кеудесімен амбразураны жабу - Дүкеңе не үшін керек? Қайта тілші қауымның тыз еткен телефонына жауап беріп, қойған сұрағын жауапсыз қалдырмайтын, кез келген сұхбаттан қашпайтын санаулы да саналы жазушының бірі осы кісі. Меніңше, ашық әңгіме, сауатты сұхбат...
Осындағы бір пікіршінің: "Дулаттың Нұрсұлтанды итше сабап..." деп айтқанын, мысалы,мен қостамаймын. Айтуға құқығы бар, әділдікті қашан, кімге болсын батыл, орынды айта алар адам, тіпті өзі арнаулы мақала жазбаған күннің өзінде, гәзеттің ілтипатын пайдаланып, Назарбаевтың тым құрыса бір-екі кемшілігін айтуы керек, гәзетті оқушылар соны күтеді, өздері жаза білмейтін олар жандарын езіп жүрген ауыртпалыққа содан аз да болса жеңілдетер писхологиялық жәрдем іздейді.Сұхбат беруші Исабековтей көрнекті кісілер ең әуелі осыны білуге тиіс, олардың сыны Назарбаевқа жетеді, анау-мынау емес, Дулат Исабековтің айтқаны құлағын шертіп өткендей әсер етері сөзсіз деп ойлаймын, ал әдріссіз әзіл сын-сөз, қаншама астарлы десек те, бүгінгі жағдайда ерінді жыбырлатып қана отырғандай бірдеңе.
Дулат ИСАБЕКОВ:"БIЗДIҢ ҚАЗАҚ ТҰЯҚ СЕРIППЕЙ, ҮНСIЗ ЖҰТЫЛЫП КЕТЕТIН СИЯҚТЫ"
-------------------------------------------------------------------------
Мынау алжыған екен
Пікір алынып тасталды!
Назарбаев тақта болсын-болмасын қарапайым қара халықтың қамын ойлау керек емес пе? Мына ашкөздік, жағымпаздану, көре алмаушылық дегенді қояйық бауырлар. Әркім өзіне берілген жұмысты бұлжытпай уақытында орындаса мақсаттарымызға жететінімізге сенемін.
Тіліңді қорлама қазақ журналисі. Бұл туралы Алтын Орда газеті де ашық ойын жазады:
http://www.altyn-orda.com/?p=307
Апырай, сөз сабақтап білмейтін дүбәралар да эфирді жаулай бастапты. Мен телехабарға кездейсоқ шақырылып, екі сөздің басын құрай алмай немесе қазақшаға тілі бұралып отырған басқа саланың маманын айтып отырғаным жоқ. Кәдімгі өзіміз аузымызды ашып тыңдайтын диктор ғой жанымызды күйдірген!
7-ші телеарнаның дикторы дүйсенбі күнгі кешкі жаңалықтардың бірінде «арыстанның күшігі қайтыс болды» деп қойып қалды. Көке-ау, «қайтыс болды» деген сөз адамға арнап айтылады ғой. Мал мен жануарды жүрегің жарылып кетсе де, «өліп қалды» деп дүңк еткізеді.
Телеарна жүргізушісінің, дикторының сөздерін тыңдап, басқаны қайдам, балалар сөздік қорларын толықтырады. Қазақ тілі — өте бай тіл. Ұғымдары қолданысқа қарай әртүрлі. Демек, ойланып сөйлеген жөн.
Айбек ДОС,
Ақтөбе облысы
Мында қарап отырсам, Дулат ағаға біреулері өзінің келешек тірлігі үшін Елбасыны толықтай сынамады деп жазып жатыр екен қандастарым. Оу, жазушыға халықтың берер бағасынан басқа қандай марапат керек?. Биліктің қол астындағы газеттер ұрыларды жазбау арқылы өздері де ұры деген мағынада айтылған сөздің өзі билікке айтылған
үлкен соққы емес пе?. Оның бетін толықтай әшкерелеп отырғаны емес пе?.
Арыс
1. "Алтын Орда" газетін жарнамалаушылар көп екен.
2. Ешкілі Ермектің "Келінін" несіне дәріптей бересіңдер? "Киноакадемияның шетелдiк фильмдер сайысында алғашқы ондық" деген жүлде жоқ. Ол айтуға тұрарлық жетістік емес. Қалғандары одан да жаман деген сөз.
3.Мәулен Әшімбаев туралы қатты қателесесіз.
4. Құрдымға тұяқ серіппей кететініміз айдан анық және оған ең алдымен зиялы қауым, соның ішінде әсіресе жазушылар, соның ішінде әсіресе Дулаттың замандастары айыпты.
Жалпы жазушылардың қазіргі ұстанымы 86-жылғы ұстанымымен бірдей.
«Равнодушие - это подлость духа», қандай керемет сөз. Бірақ өміршең емес. Өмір теорияға симайды екен. Белгілі бір принциптерді ұстанып содан қайтпаймын деген адам бәріне көнуі тиіс. Елім деп еңіреп жүріп аштық пен қайыршылықты, ауыру мен асқынған дертті де көрерсің, ақырында сол еліңнің өзі сенің бетіңе түкіретініне кепілдік бар. Дүнияда әділдік жоқ. Бұл факт. Біз қалағанымызды істемейміз, біз тек қолымыздан келетінді істейміз. Қалағанымыздың бәрі қолымыздан келе бермейді. Адамның өмірі түкке тұрғысыз. Сабыр сақтап мәселенің артын бағып отырған Қалихан мен көтін жыртып, қызыл кеңірдек болып жүрген Дулаттың еш айырмашылығы жоқ.Бірі желге қарап сиген, бірі ығына қарай сиген де. Бірақ мәселе қалай сигенде емес, мәселе жалпы сигенде болып тұр. Қазақ ұлты құрып кетсе, жалпы онда тұрған да ештеңе жоқ екен. Біз кеше кім едік, Түркі едік, одан кейін кім болдық, Арғын, Найман, Керей, Қоңырат, Шапырашты, Қыпшақ деген түрлі ру, ру болып жүрдік. Ол кезде қазақ атаулы бір тудың астына біріккенше, қырылып кетуге әзір едік. Енді біз қазақпыз,не деп тұрмын, шалақазақпыз, ертең өзбек, бүрсігүні қытай, одан әрі күні орыс болсақ онда тұрған да дәнеңе жоқ. Сондықтан еріксіз равнодушный боласың. Бәлкім рухымызда полый шығар.
Іліп алар ештеңе жоқ,құр былдырмақ.екі беткейліктің исі аңқып тұр бұл сұхбаттан.оқып уақыт жегізіп,көз ауртпай-ақ қойыңдар...түкте жоқ!
-Алматы
Дулат - чемпион!!! Драматург №1
Дулат аға шындықты шырылдап жазып та, айтып та жүрген санаулы зиялы қауым өкілі. Жазушылар жағымпаздануын қойып, халықтың жағына шығатын кезі келді. 86-шы жылы көбісі бұғып қалды ғой Жұбан аға мен Сафуан аға марқұмдардан басқасы. Бізді құртатын құлдық психология пен үркектік! Мұны сәбеттік режим генімізге егіп кеткендей. Осыдан қашан құтыламыз?!
Бақытжан Тобаяқтан, Астана
Жігіттер, кез келген мақалада "Алтын Орданы" жарнамалауларың неліктен?
Екінші, "Ешкілі Ермекке" қатысты: ""Келін" ешқандай жүлде алған жоқ. Алғашқы ондық деген жүлде де, марапат та жоқ, босқа дәріптей бермеңдер.
Үшінші: Қазақ жазушыларының бүгінгі ұстанымы - Д.Исабеков сияқты екі-үш жазушыны айтпағанда, 86-шы жылғы жағдайды еске салады. Сондықтан, қазақтың тұяқ серіппей құрдымға кетуіне (солай болары айдан анық) ең алдымен жазушылар, соның ішінде әсіресе Дулаттың замандастары кінәлі. (оған Дулат кінәлі емес, әрине)
Төртінші, модераторға. Егер пікір алынып тасталса, тым болмаса "пікір алынып тасталғанын" жазыңдар.
"Алтын Орда" газетін жарнамалай берген соң сайтын ашып қарадым... түк жоқ... ми дала. Бас редакторы Исатай деген біреу екен, танымадым. Жалпы сондай журналистің барын білмейді екенмін. Шамасы, атыраулық пенсионер шалдардың бірі болса керек.
Өрлеу - тоқыраудан басталады; қырат сайдан басталады;іс - енжарлықтан (тыныққан) соң басталады; даму да керкетістен басталады; нығаю - дағдарыстан басталады. Біз 20 жыл бойы кері кетіп, тоқырап, дағдарып келе жатырмыз. Өзімізді өзіміз алдауды,алданып отырғанымызға көзімізді жұмуды үйренген де, үйреткен де зиягерлер! Бірақ бар кінәні соларға жапқаннан ештеңе шықпайды. Уақыт бәрін де орнына қояды. Аз қалды. Біздің осы жайымызды осыдан 1-2 жыл бұрын бұлай айтып шуламаушы едік. Ал, мына шудың артында серпіліс сезіледі. Естеріңде ме, Путин келерде орыстарда осындай паника бар еді! Арты орыстың бас көтеруіне ұласты. Біздің мына жағдайымызды өзіміз де, өзге де, билік те біліп отыр. Билік не істерге білмей, кетсе құритынын, кетпесе елді құртатынын биылғы жолдау айтып берген жоқ па?! Енді белді бекем буып, өрлеу күндеріне әркім өз дайындығын жасауы керек. ҚАЗАҚ құрымайды!!! Құритын болса, 91-жылы құритын еді, АЛЛА қолдаған жоқ па? Жаратқание қолдаған халық құриды деп кім сенер? Елсерк
Қосыламын. Халық құрып кетеді дегені несі. 2009-жылы Қазақтардың саны Қазақстанда ең алғаш рет 10 млн адамнан асты. Сөйтіп, Республика халқының 63,1 пайызын құрады. 2010-жылы қаңтарға 63,6 пайыз құрады. Бұл - ресми мәліметтер.
Кішкене халыққа үлкен намыс қажет
ҚР статистика агентігі жақында ғана әлгі дауға ұласқан 2009-жылғы халық санағының қорытындысын жария етті.
Подведены итоги Национальной переписи населения Республики Казахстан 2009 года.
Численность населения Республики Казахстан по итогам переписи населения 2009 года на момент счета на 12 часов ночи с 24 на 25 февраля 2009г. составила 16004,8 тыс. человек.
За межпереписной период численность населения республики увеличилась на 1022,9 тыс. человек, прирост численности населения по сравнению с предыдущей переписью 1999 года (на момент счета на 12 часов ночи с 24 на 25 февраля 1999г.) составил 6,8%.
Численность городского населения составила 8639,1 тыс. человек, сельского – 7365,7 тыс. человек. При этом численность городского населения увеличилась на 195,1 тыс. человек или на 2,3%, а сельского – на 827,8 тыс. человек или на 12,7%. Доля городского населения в стране составила 54%, сельского - 46%, в 1999 году их соотношение составляло 56,4% и 43,6% соответственно. Самыми урбанизированными регионами являются Карагандинская (здесь городское население составляет более 77%), Павлодарская (67,9%) и Актюбинская (61,1%) области. Сельское население в основном сконцентрировано в Алматинской (76% от всего населения), Северо-Казахстанской (61,5%), Кызылординской (60,8%) и Жамбылской (60,5%) областях.
Численность мужчин составила 7722,8 тыс. человек, женщин – 8282,0 тыс. человек. Численность мужчин по сравнению с предыдущей переписью увеличилась на 507,1 тыс. человек или на 7%; численность женщин увеличилась на 515,8 тыс. человек или на 6,6%. Соотношение численности мужчин и женщин сложилось с перевесом доли женского населения над мужским (51,7% и 48,3% соответственно). Если по переписи населения 1999 года на каждые 1000 женщин приходилось 929 мужчин, то по переписи 2009 года - 932.
Изменение численности отдельных этносов за межпереписной период характеризуется следущими данными:
Численность казахов увеличилась по сравнению с предыдущей переписью на 26,1% и составила 10098,6 тыс. человек. Увеличилась численность узбеков на 23,3%, составив 457,2 тыс. человек, уйгур - на 6%, составив 223,1 тыс. человек. Снизилась численность русских на 15,3%, составив 3797,0 тыс. человек; немцев - на 49,6%, составив 178,2 тыс. человек; украинцев – на 39,1%, составив 333,2 тыс. человек; татар – на 18,4%, составив 203,3 тыс. человек; других этносов – на 5,8%, составив 714,2 тыс. человек.
Доля казахов в общей численности населения страны составила 63,1%, русских – 23,7%, узбеков – 2,8%, украинцев – 2,1%, уйгур – 1,4%, татар - 1,3%, немцев – 1,1%, других этносов – 4,5%.
Численность населения республики на 1 января 2010 года по оперативным данным с учетом переписи населения 2009 года составила 16196,8 тыс. человек. Доля казахов на начало 2010 года составила 63,6%, русских – 23,3%, узбеков - 2,9%, украинцев – 2,0%, уйгур – 1,4%, татар – 1,2%, немцев – 1,1%, других этносов – 4,5%.
http://www.stat.kz/news/Pages/pr_04_02_10.aspx
Кішкене халыққа үлкен намыс қажет
Пікір алынып тасталды!
Ау, ағайын, Маралтай не деп жағыныпты? Маралтай Райымбекұлы деген кісі 250 долларды неге алған? Неге ол доллар емес, теңге алмайды? Сонда ол доллар сұраған ба, теңге емес? Доллар алғанмен бәрібір теңгеге айырбастайды ғой, біз әлі Америка болған жоқпыз ғой, болсақ айналымда доллармен есеп айырысар едік. Жалпы, Маралтайдың азаматтығына шүбәм жоқ. Жала шығар.
Маралтай Қазақстанды үлде мен бүлдеге орап, ел еткен/шамамен осылай/ президенттің парасаты деп тақпақ оқыды.39 мың тенге стипендия 250 доллар болады дегені шығар. Фариза апасы президентіміз домбра тартып ән айтады, ол өте жақсы дегендей пікір білдірді. Аман болсын әйтеуір!
Фариза апамыз Андрей Беляев /Валют Транзит Банк төрағасы/ пен жұбайының орыс тілінде жазылған жыр кітабын қазақша аударып, кітап шығарысты.Неге ондай қадамға барғанын ақын апамыздың өзі ғана біледі.Дарынсызды не үшін қолдағанын? Қазір Беляев түрмеде. Аман болсын әйтеуір, Фариза апамыз!
Қазақ құриды десең құрымайтын сықылды. Ал енді құрымайды десең, құритын сияқты. Сана сезімі жетік адамдар үшін қазақ негізінде құрудың шақ алдында!
Құрметті сайт жетекшілері! Менің ұсынысым мынау: Пост жазғандар нөмірленсе рет-ретімен және тірркелмесе де атын жазатын терезеше болса! Рахмет!
#
Абай болайық!
Бұл не портал? Сендерде не, цензура бар ма? Неге жұрттың пікірін алып тастайсыңдар? Боқтап жатқан ешкім жоқ, кім не айтса да өз еркі емес пе? Әлде биліктің порталы ма? Өйтіп алып тастайтындарың бар, портал (әлде сайт) ашып не жындарың бар, жайып тастаңдар нахрен!
Еще абай болайық деп жазасыңдар, мысалға, мен үшін сен жауап бермейсің ғой!
Сіздер мені елемессіздер !
Айналамда - өрен ессіздер
Білмей тұрсам – теріс айналып
Көрмей тұрсам – көзсіз дер
Сіздер мені жоққа шығарып
Жүргеніме – топта қуарып
Мәзсіздер – сіздер
Бермейсіздер тоқта су алып...
Тарқатыңыздар шерді шермен, алданыңыздар
Үлкендікте марқайып қалғаныңыз бар
Ессіз қоғамда – есіріп қана
Деймісіздер ме – жалғаныңыздар !
Қырға асырып қулықты
Іштегі есеп булықты ?
Берейін кімге орамалымды
Көз жасын сүртер сулық қып.
Саясат – арсыз, үй сырты жыққан
Ұрпаққа салмақ – ми құрты жұтқан.
Құтқарып қане аласыздар ма
Адамды арбар қитұрқылықтан ?
Жоқ !
Ермеймін Сіздерге мен
Ұят, иман бойларыңызда іздерге кем.
Сіздер емессіздер балапан ойлы –
Аялы алақандарымен шашатын біздерге жем...
Тақта отырыңыздар !
Сапқа тұрыңыздар !
Өмірлеріңізді дәулет, баққа құрыңыздар !
Бір күні келер межелі уақыт
Сіздерге айтар иманым осы –
Есеп беріп елге – шаққа тұрыңыздар...
Әзірге,көш келеді.Керуен көшеді.
Отаным – қазақ, жер – ием десе еді.
Қайда барамыз,
Ел-жұртым менің.
Маңдайға біткен шер – үйем, бес елі ?
Мақаланы, пікірлерді оқыдым, жалпы жаман емес. Бірақ келіспейтін жерлерім де бар, мысалы, Маралтай туралы. Маралтай деген жақсы ақын ғой, мен оны Мұқағалиға ұқсатамын, ол әлі-ақ өз бағасын алады деп ойлаймын.
- Дулат аға, қоғам осылай қорқыныш пен үнсiздiкке тола берсе, бiрте-бiрте меңiреу, кеще халыққа айналмаймыз ба, сiзде осындай үрей жоқ па?
- Мұндай үрей қазiрдiң өзiнде бар. Мен той-томалақ, өлiм-жiтiмде көп боламын. Сондағы бiр байқағаным - халықта бойкүйездiк басым. Әңгiмелесе қалсаң: «Ұлт мәселесiн көтерiп жүрген азаматтар аман болсын!» - дегеннен артық ашық еш нәрсеге бармайды. Газеттерге мақала жазып, ел алдында сөз сөйлемейдi. Толстойдың үнсiздiк жайында: «Равнодушие - это подлость духа», - деп айтқан сөзi бар. Бiздегi бейжайлықтың бұдан артық бағасы болмаса керек.
Баяғыда бір еріккен патша нөкерлерімен ерігіп келе жатып өгізге мініп қой бағып жүрген шабанға кезіккен екен. Патшаға ермек керек, шабаннан сұрайды ғой, егер сен патша болсаң не істер едің деп. Сонда әлгі шабан айтқан екен дейді, "егер мен патша болсам, қойды өгізбен емес, атқа мініп бағар едім" деп. Сол сияқты, біздегі құлдық психология деген болар едім. Соңғы кезде мені не мазалап жүргенін білесіздер ме? Бірнеше жыл бұрын бір жерден атақты Нострадамустың айтып кеткендерін оқып едім, шын мәнінде оның айтқандарының бәрі айна-қатесіз келіп жатыр ғой, мысалы, Чернобыль апаты, Америкадағы Егіздердің құлауы, Курск атом сүңгуір қайығының су астында қалуы дегендей... Сонда Нострадамус жазады, болашақта Қазақстан және Канада деген ел болмайды деп. Жарайды, Канада түсінікті, ондай ел бар, алайда канада деген ұлт жоқ қой! Мысалы Ауғанстан сияқты, ел болғанмен, ауған деген ұлт жоқ, ондағылар тәжік, өзбек, пуштундар... Ал Қазақстан деген ел де, ұлт та бар ғой! Неге Нострадамус солай айтты екен деп көп ойлаймын... Бірақ соңғы кездегі оқиғаларға қарасаңдар, осы Нострадамустың айтқаны келмес пе екен деп де ойлаймын, ойлай тұра өз ойымнан өзім қорқам. Шекараны бөлген кезде қаншама жеріміз орысқа, өзбекке, қытайға кетті!!! Енді келіп қытайға 1 миллион гектар жер береміз деп жатыр!!! Қара қытайдан (ертеректе қазақ оларды шүршіт деген ғой) Бұқар жыраудың өзі де сақтандырған ғой!!! Тәуелсіз газеттерді, интернетті қарасам, қорқам! Мен жалпы қазіргі автократиялық режимді жек көрем, өз қалтасынан басқаны ойламайтын билікті, НӘН адамдарды жек көрем!!! Жалпы мен саясаткер емеспін, жәй бір қатардағы көптің бірімін, теміржолшымын, бірақ болашағымды, баламның болашағын ойлаймын.
Жазуыма құйттай өзгеріс енгізейін. "Тәуелсіз газеттерді, интернетті қарасам, қорқам!" Өзім үшін қорықпаймын, оқудан, өз пікірімді айтудан қорықпаймын, болашақтан қорқам.
Былай емес пе ді өзі. Біріншіден, Нострадамус қазақтар туралы ештеңе де айтқан емес. Себебі, Нострадамус (ол кісі 1503 жылы туған) дүниеде көшпенді "Қазақ" дейтін халық бар екенін ел бар екенін білген емес. Және Нострадамусты басыңа жастанып, он рет қайтара оқып шықсаң да, оның айтқандарының дәл келгені туралы ешқандай дәлел көре алмайсың. Ол - бір миф.
Екіншіден, Қарақытайлар - деген ол қазіргі Қытайлар емес. Тарихты білесің ғой, Қарақытайлар - Қиыр Шығыстан (Қидандардың ұрпақтары) келіп, Жетісуда өмір сүрген кәдімгі түркі тілдес халық. Оның халқының негізгі бөлігін Наймандар мен Дулаттар құарған. "Қытай" деген ру - Өзбекте де, Қазақта да, Қарақалпақта да, Башқұртта да бар. Міне, осылар - солардың ұрпақтары. Тарихтағы Қарақытайлар - Түркі тілдес халық. Ал қазіргі "Қытай" (Хань халқы) деп жүргеніміз, бір кезде Қидандар империясына (Ляо империясы) бағынғандықтан, ОА-да солай аталып кеткен.
Үшіншіден, "Шүршіттер" деген - ол Қытайлар емес. Олар - тарихтағы Журжендер, олар да - көшпенді тайпалар, Қытайды жаулап бағындырып алып, Алтын империясын құрған. Кейіннен Қытайдағы көшпенділерді Журжендер құрған Алтын империясын Шыңғысханның монғолдары қиратқан. Монғолдар (ол да көшпенді халық), Қытайды жаулап алып, Юань империясын құрған.
Төртінщіден, Қытайды одан көп кейін көшпенді Манчжурлер жаулап алып, қазіргі Қытайдың жерінде 300 жыл билік құрды. Жоңғарларды талқандап құртып жіберген де Қытайлар (қазіргі Қытайлар) емес, Жоңғарларды жойып жіберген олар - Манчжурлер. Бұлар да - көшпенді халық. Ресей мен Қытай 1880 жылдары қазіргі біздің (Қазақстанның) Қытаймен шекарамызды бөлгенде, оған қатысқан Қытайлар емес. Осы - Манчжурлар қазіргі шекарамызды айқындады. Анығында, Тарбағатай мен Жоңғар Алатауынан арғы, Жоңғар қақпасы мен Қара Ертістен әрі қарайғы жерлер - сол жойылып кетен халықтың, көшпенді Жоңғарлардың жерлері болатын.
Бесіншіден, қазір Қазақстан деген тәуелсіз елі барда, енді біздің халық жойылмайды. Алайда, болашаққа деген нық сенімділіктің жоғы да рас. Бізді құртып жатқан дерт - ол жемқорлық, жағымпаздық, алауыздық, рушылдық, жершілдік, жалғандық, зиялыларымыздың атаққұмарлығы, биліктегілеріміздің мақтаншақтығы (понты), күншілдік, көзбояушылық. "Өсек, өтірік, мақтаншақ, еріншек, бекер мал шашпақ - бес дұшпаның білсеңіз" деген осы. "Қазақстан - әлемге танылды, Қазақстанды - әлем мойындады, Елбасымызды - дүние біледі" - дегендердің түкке де керегі жоқ бізге. Әлем бізді неғылсын. Біз - кішкене елміз. Шағын халықпыз.
"Көрпеңе қарап көсіл" деген. Бізге ешқандай да "ұлылықтың" керегі жоқ. Біз, Қазақстан, болашақта адамдар адамша өмір сүретін, өзінің тілі мен дінін, мәдениеті мен елдігін қызғыштай қоритын, құлдық, бейшаралық санадан арылған, ешкімнің алдында төменшіктемейтін, азат та еркін ұрпағы бар кішкене ғана дамыған ел орната алсақ, сол - жарайды. Мысалы, Финляндия сияқты, мысалы, Швеция, Швейцария немесе Норвегия мен Австрия сияқты дейік.
Кішкене халыққа үлкен намыс қажет
Сұхбаттың тақырыбы қандай жеккөрінішті, ішін оқыған жоқпын, қазаққа пәле шақыруды қойыңдар, журалист, жазушы мырзалар.
Жаман айтпай жақсы жоқ! Жамандықты айтпаймыз, тек жақсысын ғана айтамыз деп жамандықтарды басымызға шығарып алған жоқпыз ба? Кінә айтушыда емес, естішіде де емес, қайта сол кінәні істеушілерде, туғызушыларда! Сондықтан Журналист, жазушы мырзалардан көрмей, кеселбасыны іздесеңші бауырым. -анахарсис
Мәселе тек жақсылықты айтуда емес, қоғамда болып жатқан өзгерістерді әділ бағалауда. Егер қазіргі таңда барлық оқушылардың 61 пайызы, студенттердің 50 пайызы қазақ тілінде оқыса, қазақтар 64 пайыз құраса, мем. қызметшілердің 80 пайызы қазақтар болса, 260 жыл отаршылдықта болып жойылмаған қазақ қалайша жойылып кетпек! Ешкімнің қарсылығына қарамастан, болашақ қазақтікі болмақ!
Жағына жылан жұмыртқалағырлар (қазақ ұлтының болашағына сенбейтіндер)! "Қазақ құриды" деп қақсайды келіп, қақсайды. Ешқашан "мен құрып кетем" деп айтпайды. Сонда олар өздерін ұлтан бөлек ұстағаны ма! Егер солай болса, онда олар (қазақ ұлтының болашағына сенбейтіндер) ұлт мәселелерін айтып бас қатырмасын!
Қашанғы айтысып сүйкімсіз *Бейәдеп сөз жазбаңыз!* болмыз. Сөз қуғанша іс қуып,бакуат жинайық. Күлшелі бала сүйгенге жақсы,қамқа тон кигенге жақсы. malgazhdarov_kk@mail.ru
Дулат ағама айтарым - кеңестік кезде тәртіп бар еді дегеніңізге келіспеймін. Ол кезде әрине орыстардан қорқып тәртіпті болдық соны білмей қалған секілді бір адамның жынына тиесіз. Кеңестік кезді сіз сагынам десеңіз қазір қайта қазақ қалпына келе алмай жүрген қазақ не ойлайды. Ойланып сөйлеңіз оданда жас кезімді, өткен кезімді сағындым десеңізші. Сөзіңізді мен туралайын
Дулат сиз казак туралы айтуды алдымен Асылы Осман апамыздан уйренгениниз макул-ау !
Ащы болса да шындық керек. Көтерілген тақырып өте өзекті деп ойлаймын. Мардымсыз нәрсеге тояттағанды қою керек қазаққа! Дулат ағаның айтқаны рас, жан-жағымызға қарайықшы бізді өссін, өркендесін деп отырған қай көршіміз бар? Өзімізден басқа кімге керек біздің ел болғанымыз.Елдің ертеңі не болады деген сұрақ қай қазақты болса ойландыруы керек. Ертең балам кімнің кірмесі болып, кімге жалтақтап жүреді деген ойлар маза бермейді. Алпауыттардың ортасында отырмыз, аз екеніміз өтірік емес. Сондықтан ағайын бірлік керек! "Өсетін елдің баласы бірін-бірі батыр " дейді,демекші дұрысын айтқан Дүкеңе рахмет! Басқа жазушылардай емес, барлық жерде өзінің пікірін айтудан бұл кісі қашқақтамайды сол үшін сыйлаймын. Келтірген мысалдары қандай қонымды. Шынымен, үлкен жерді сақтап, оны келешек ұрпаққа ата-бабаларымыз сияқты аманат етсек, біздің жеңісіміз болар еді.
Туф, адамдар көп сөйлемеңдерші ааа???әркімнің пікірі әртүрлі, әркім өз түсінігін тықпалай бергенше ауызбіршілік қылсаңдаршы!мысал БІЗ - ҚАЗАҚПЫЗ, ҚАЗАҚ БОЛҒАНБЫЗ, ҚАЗАҚ БОЛЫП ҚАЛАМЫЗ!!!БОЛДЫ!!!МАЙЛЫ НҮКТЕ ҚОЙЫЛСЫН!!!
Бұл сайттың Әмірхан Балқыбек "қонағы" екен ғой... Тарихтан "лекция оқыпты"
Пікір қосу