ақпараттық порталы
2009 жылдың 15 сәуір
күні құрылған
Мен бір жырды жырлайын,
Жырласам нені жырлайын?
Ертеде өткен Абылай,
Ханымды жырлайын!
Оныменен қоймайын,
Оның атысқан жауын жырлайын.
Қосқан малын жырлайын.
Мінгенде аты кер еді,
Есенқұл мен Ерсадыр
Қырғызда даңқы бірге шыққан ер еді.
Анау бір Сәдір аттанды,
Аттанды да баптанды.
Қазақ бір ойға түскенде
Тыныш ұйықтап жатпады.
Ақсу менен Көксуда
Аттана келе сартты алды.
Қарада Қуыс Шыңғырдан
Семіз найман шабылды,
Соның ішінде,
Қоңыратым жаман жабылды.
Сайқал терек түбінде,
Мұзды балақ басында,
Су қаққан қозы мен лақ табылды.
Он бес жасар жас бала
Жауғаш бір сонда жылайды:
«Сен Сәдірге қылмасам,
К... -нен сүргі салмасам,
Арқадағы Абылай ханыма бармасам,
Сөйтіп бір кегім алмасам!»
Тағы бір мезгіл болғанда,
Жауғаш бір атқа мінген күн,
Беліне садақ салған күн,
Қарағанда ел қолына
Орта ала қонған күн.
Іңірде қозыны алғанда,
Түс ұйқыға барғанда
Шешініп жатып қалғанда,
Тиіп бір жылқы алған күн.
Төрт кісіні басшы алып,
Бес кісіні қосшы алып,
Арқадағы Абылай ханға келген күн.
«Алдияр» деп бас ұрған күн.
Хан Абылай сұраған күн:
– Жолың болсын, Жауғаш жан!
– Хан Абылай, тақсыр хан!
Тәңірі берсе, мол болсын.
Қарада Қуыс Шыңғырдан
Семіз найман шабылды,
Соның ішінде менің
Қоңыратым жаман шабылды.
Ақсу менен Көксуда
Сайқал терек түбінде,
Мұзды балақ басында
Су қаққан қозы мен лақ табылды.
Ойнап бір жүрген құрбысын,
Жауғашын жаман сағынды.
– Әй, Жауғашым, Жауғашым!
Сен бара тұр, бара тұр.
Сүмбіле тусын жылтиып,
Ат семірсін құнтиып,
Мен Сәдірге қылайын,
Баяғыдай болайын,
Пана бергей құдайым!
* * * *
Тағы бір мезгіл болғанда,
Сүмбіле тусын жылтиып,
Ат семірсін құнтиып.
Жүз қойға алған Құлаша ат,
Жыландай болып жарады.
Хан Абылай, тақсыр хан!
Ұлы бір жүзден қол жиды,
Кіші бір жүзден қол жиды.
Әсіресе соның ішінде,
Уақ пенен Керейден
Рабайсыз мол жиды.
Көк бөрідей желді хан,
Ителгідей ілді хан,
Қаршығадай қақты хан,
Тұрымтайдай қонды хан,
Тоқал терек түбінде
Айналып кеңес құрды хан.
Бәсентиін ұлы Барлыбай,
Омыраулап сөйледі,
Кісі ырқына көнбеді:
– Сен көк бөрідей желдің, хан,
Тоқал терек түбінде
Аттанып кеңес құрдың, хан,
Иманды қолға тұсымыз
Кел қайталық, – деді, хан.
Сонда Абылай жылайды,
Абылай не деп жылайды?
– Керей менен уақтың
Найза ұстаған батырдың
Бірде-бірі жоқ болды.
Мен неліктен боқ болдым.
Және тосып шоқ болдым.
Сонда кедейшілік мұңдарын
Сол мезгілде бар екен.
Керейдің ұлы Тұрсынбай:
– Көн садақты демесең,
Көпке тиер сөзім бар,
Көк шолақ атты демесең,
Олжада алар жайым бар.
Иман қылып аламыз,
Кел қайталық, – дейді, хан.
* * * *
Абылай ханым, жүруші ең,
Қаздай болып қарқылдап,
Бурадайын бұрқылдап,
Сай суындай сарқырап,
Жай тасындай жарқылдап.
Қолға да толды солқылдап.
Шабындының ішінде
Қос айдарлы ұл кетті,
Қос тұлымды қыз кетті.
Соның жаман айы өтті,
Иман қылып аламыз,
Кел шабалық, – дейді, хан.
Сүйегінде бар Абылай
Қарт бурадай шабынды.
Жүз қойға алған Құлаша ат,
Төрт аяғын қағынды,
Жау атындай сабылды.
Сабылғанын білген соң,
Абылайдай тақсыр хан,
Айыл-тұрман тағынды.
Арғымағын оздырды.
Баяу жатқан қырғызды
Сарыбелде тоздырды,
Қырғыздың белін сындырды,
Шапты да қайта Абылай!
Абылай шауып қайтқан соң,
Сәдір бала келеді.
Сай суындай сарқырап,
Жай тасындай жарқырап,
Абылай ханның қорыққаны,
Қорыққаны емей немене?
Төре бір қалды тітіреп,
– Әй, Жауғашым, Жауғашым!
Оң қолымда лашын,
Сол қолымда Жауғашым,
Іздесем де табылмас,
Жауғашжан, сендей құбаша ұл.
Мінгенде аты кер еді,
Есеңқұл мен ер Сәдір,
Қырғызда даңқы бір шыққан ер еді.
Бар, Сәдірге бара гөр,
Елде дейін Сәдірмен,
Таластың бойы тар жайлау,
Таласа барып жайлайық.
Кеңестің бойы кең жайлау,
Кеңесе барып жайлайық.
Қазы менен қартаны
Қия кесіп шайнайық.
– Сәдір батыр, тұра тұр.
Арқадағы Абылай
Ханым менің жіберді.
Бар, Сәдірге бара көр,
Мінгенде аты кер еді.
Есеңқұл мен ер Сәдір
Таластың бойы тар жайлау,
Таласа барып жайлайық.
Кеңестің бойы кең жайлау,
Кеңесе барып жайлайық.
Қазы менен қартаны
Қия кесіп шайнайық.
* * * *
– Қоқи, елдеспеймін онымен,
Жауласамын ол құлмен.
Таластың бойы тар жайлау,
Таласа барып жайламан.
Кеңестің бойы кең жайлау,
Кеңесе барып жайламан.
Қазы менен қартаны
Қия кесіп шайнаман, Қоқи!
Абылай деген кәрі құл,
Үш шапты менің үйімді,
Онымемен тұрмады,
Абылай деген кәрі құл,
Арағын ішіп есірді.
Тастап кетсін жесірімді,
Бір қылмады, мың қылды, қоқи.
Жабағымды жүн қылды,
Бозбаламды құл қылды.
Ақ отауым күң қылды.
Онымемен тынбады, қоқи,
Абылай деген кәрі құл,
Енді маған да қарап қылғанды, қоқи.
Қан қылмай шешсін киімді,
Бөлек-бөлек етермін,
Бөздей жыртып өтермін.
Дулығасын киермін,
Еңсесіне мінермін,
Кеудесіне сиермін.
Елімді шапқан сол құлдың
Сүйегінің үстіне
Мұнара қылып үйермін.
* * * *
Мінгенде аты кер еді,
Есенқұл мен ер Садыр
Қырғызда даңқы шыққан ер еді.
Елшіге барған, Жауғашжан,
Садыр батыр не дейді?
Ой, Абылай деген тақсыр хан,
Анау бір тұрған Садырдың
Үлкенсіген сөзі бар.
Құдайдың бізге берер ебі бар.
Сен келгенсің, келгенсің.
Келіп қырғыз шапқансың.
Тегін де олжа тапқансың.
Қоқи, елдеспеймін сол құлмен,
Енді маған қарап қалғанда.
Сонда Абылай:
Жалаңаш хажым сен болсаң,
Анау тұрған Садырды тұрып атсана,
Қарқ олжаға батсана.
Ол Садырды атпасаң,
Садыр сені алады,
Ат к... - іне салады.
Жанған отқа өзіңді
Шырқыратып басады.
Алладан өкім келген соң,
Бір шыбындай, көкежан,
Жан қай жаққа қашады.
Қоңыраттың көп мерген,
Күйінде болған сол байғұс
Орама қара мылтықты,
Тізеге ала отырды.
Аузын бір оққа толтырды.
Аттан бір қорған соғыста,
Оқшантайын қағысты!
«Аллалап» Абылай шанышқан күн,
«Қоқилап» қырғыз қашқан күн.
Қазақты дәулет басқан күн,
Қырғыздан аруақ қашқан күн.
(«Аттым» деп Әтеке уыс топырақ тастады)
Арғымағын оздырды,
Баяу жатқан қырғызды,
Сарыбелде тоздырды.
Шапты да қайта Абылай.
* * * *
(Сол жылы Әтеке жырықты өлтірген,
соның қызының жоқтауы).
Мергеннің басы миллион,
Дарияның жолы серуен.
Мына бір қазақ келуін,
Әтекемнің өлуін,
Садыр кірді қамысқа
Әтекемнің найзасы
Қызыл шекпен бүркеніп,
Қыздарменен бұл Садыр,
Қара шекпен бүркеніп,
Қатынменен бұ Садыр,
Абылай ханның найзасы
Қола бір болып қайысты,
Әтекемнің найзасы
Қарағай болып майысты.
Құрым тоқым Абылай
Құрдасың ба еді, Әтекем,
Тері тоқым Абылай
Теңдесің бе еді Әтеке-ау.
Басыңды қойды әлекке,
Қаныңды алды шелекке.
Отыныңды алды керекке,
Ішіп қанға тоймады.
Абылай деген хас айғыр
Ежелгі әдетін қоймады.
Шоқан Уәлиханов. Көп томдық шығармалар жинағы. 1-том. 224-2231 беттер
Қазақтың тарихындағы ең Ұлы ХАН.
Ерлан АХМЕДИ
http://bit.ly/9nHnni
Интересно чей это перевод. В оригинале на каком языке было на русском, татарском, джагатайском? Судя по всему перевод с русского на казахский.
Предлагаю оригинал (фонетик-лингвистический)середина 19 века. Вступительная часть.
Е жарандар! Жарандар!
Мағанда таман қараңдар!
Бір сөзүм бар аітамын,
Аітамында қаітамын,
Бу сөзүмдү аңдасаң!
Қулақ қоjуп тыңдасаң!
Әүөlү өткөн Абылаі Қан,
Заманында қан болду,
Журт үстүндө паң болду,
Жүргөн жері шаң болду.
Қазақ-мінән Орусту
Қалмық-мінән Шүршүттү
Бір өзүнө қаратып,
Әlәмгә даңқын таратып,
Абылаі Қан сөіттү деп
Сонғударға заң болған.
Бурунғу даі болмаіды
Мусулманың баласы,
Алд`артымды қамады
Кәпірдің салған қаласы,
Кәпіргә қарап оқ атқан,
Күнүндө Кенә Сары болмаса,
Кәпірдің жума күнү тоjу бар,
Шақыртам дегән оjу бар,
Өз журтумнуң қызығы
Қызыл Жар-мінән Қоқандаі,
Қаін журттуң қызығы
Шөүөшөк-мінән Буқардаі.
бұл оригинал Радловтың кітабынан алынған сияқты, ол және басқа орыс ғалым зерттеушілері осы түрде "ескі қазақ" жазуынан кирилицаға транслитерациялаған.
мынаны өшіре салыңдаршы !!!
Это чистейший казахский, просто изначально текст был на арабице, затем транслитерирован в кириллицу, оттуда различия в некоторых гласных. Заметьте, по согласным полное совпадение с современным казахском. Если бы было на татарском или чагатайском, вместо "ж" было бы "дж" или "й".
Тозақтан қорықпаймын, жұмаққа ұмтылмаймын.
Джон, Англияға барып айтысыңдаршы. Қазақ сайтын орысшамен былғамаңдар деп қанша айтуға болады.
Қабыл
өй кетші ей
Құсбек
Барар жеріңе өзің бар, қалқам. Құсша үш. Ал мына екі білгір неменеге орысша шүлдірлеп таласып отырғанын білмеймін. Аталмыш жыр 1984 жылы Шоқан Уәлихановтың бес томдығында келтірілген. Арабша әріптермен қазақша нұсқасы , ал орысшасы Әлкей Марғұланның аударуында берілген. 258-272 беттер, 1 том. Көрмегенге көсеу таң.
Қабыл
мына жерде бір қателік кетіпті:
Қырғыздан аруақ қашқан күн.
(«Аттым» деп Әтеке уыс топырақ тастады)
дегенде,
Қырғыздан аруақ қашқан күн.
(Аттым деп Жалаңаш уыс топырақ тастады)
және жырды тым қысқартып жіберіңіздер, мегабайт тапшылық емес қой. Жырда қырғыз Садырды дулаттың батыры Сәменнің өлтірген жеріне дейін толық беріңіздер, үзіп жұлмай
Бір түрлі ұйқастары келіспей жатыр ғой, кімнің және қашан шығарған жыры екен.Қазақ жырларына ұқсамайды.
мынау жырда расында да былық бар, үзіп жұлма, тым керей найманы, уағы-суағы көбейіп кетіпті. Жалаңаш әулие туралы айтқан жерін де қысқартып тастаған. Жалаңаш әулие ризалық бата бермеймін деп кетіп қалатын еді, абалай артынан іздеп барып сөз айтады. Содан соң барып Жалаңаш әулие бір уыс топырақ лақтырады.
тым керей найманы, уағы-суағы көбейіп кетііпті.........
дегенің қайткенің топас?оған амалың барма?ол кезде Абылай хан негізінен орта жүздің күшіне жане оның ішінде Керей найман ,уақтарға сүйенген!ол тарихи шындық!уақ суақ дегенің не?жалаңаш деген өкпелегіші әулиең Абылайға бата бермегенде кімге бата бергелі жүр?іздеп өліп бара жатқаныңа қарағанда сенің руыңна ау шамасы!рушылдық деген "ит үйшігіңнен"шықсаңшы сорлы! нағыз қазақ
амалым бар..әттең уақытым жоқ. Болмаса жырдың ең ескі қолжазбасын жариялар едім.
Ақарыс.
Это чистейший казахский, просто изначально текст был на арабице, затем транслитерирован в кириллицу, оттуда различия в некоторых гласных. Заметьте, по согласным полное совпадение с современным казахском. Если бы было на татарском или чагатайском, вместо "ж" было бы "дж" или "й".
=============
Как Ч.Валиханов мог писать по-казахски, если не было казахской грамматики и казахской письменности не арабскими, не китайскими буквами, не на кириллице, не на латинице.
Приведенный текст вернее всего был переведен на русский, а затем записан. Так делали многие этнографы в 18-19 веке, цель ознакомить Россию с бытом и творчеством киргизов. Вот ситуация по Козы Корпеш-Баян Сулу.
"Козы Корпеш — Баян сулу — казахская лиро-эпическая поэма XIII — XIV веков, записана в середине XIX века. Поэма была известна в устных вариантах в исполнении акынов Сыбанбая, Бекбау, Жанака, Шоже. Из около 20 вариантов наиболее известен вариант Жанака. В письменном варианте наиболее распространены версии, записанные собирателями фольклора Саблуковым (1830 год), Г. Дербисалиным (1834 год), А. Фроловым (1841 год), Ч. Валихановым (1856 год). На русском языке поэма была издана М. Путинцевым в 1865 году, затем была включена в третий том сборника В. Радлова «Образцы народной литературы тюркских племён» 1870 годов[1]."
Только у Радлова она на Казахском, а у остальных на русском.
Поэтому вернее всего то что опубликовано здесь это перевод перевода. С казахского на русский перевел Ч.Валиханов,а кем переведен этот перевод вновь на казахский, это другой вопрос.
Уважаемый что Вы говорите? Вы когда нибудь видели язык письма оригинала написанной Чоканом Валихановым его отцу? Так на каком языке, и какими буквами он писал, на арабице естественно. Стиль письма был похож на чистый казахский язык, единственное но, встречается много употребления из чагатайского. Это и не удивительно. Все татарские муллы и письмоводители того времени использовали именно этот стиль письма.
Акарыс
шағатай тілы болса маган берындершы!мен ақ қазіргі қазақшага аударып берейін!
серик Мұратхан
Орыс болса "уважаемый", қазақ болса "атаңа нәлет"...
Өзімізді тым болмаса осы порталда қорламасақ қайтеді? Ал ана орыстың артын жалаумен тілдерін айыр қылған қостілділерді бұл Абай КЗ-ға кіргізбеу керек! Модератор қайда қарайды осы?!
Қабыл
Сіз үшін, Шағатай тілінде, аударып берініз, мархабат етініз....
================
Аjajәт-I рахмат jүзүңүз ша`ныда нәзіл
Болғаj қачарың бірlә қачан мехр муқәбіл
Сіздін керәк өгрәнсә пері адамылықны
Jусуф дағы та`lім керәк алса шамаjіл
Jалғуз мен емәсмән һавасың бірlә гіріфтәр
Хуснуңға ерүр хуру мәlәк jан бірlә маjіl
Һәрүт көзүң сіхріні көрді хіjіл олды
Андын jашунуб ыхтыjәр етті jәһ-і Бәбіl
Ол сачму турур субха jақын jахуд узун түн
Jа ғаліjадін діlү көңүllәргә саласіл
Jән мусхафы сі пәрә болур қаjғуда һәрдам
һаjкал еlігі боjнума та болды хамаjіл
Һіjріңдә тіlәр Лүтфі қулуң өз аjалыны
Сенсіз кечүрән өмүрдін аj дост не һәсіл
Кәрәмәт шеер икән.
Бірақ саған тегін жұмыс кұші табыла қоймас
Шағатайша жазам десеніз, дұрыс жазыныз.
"кәрәмәт" деген сөз жоқ, "кәрәмлік" (шапағатты; рақымды) деген сөз бар
Сіз айтаин деген сөзініз бұлай дұрыс болады - Аламәт шеир екән
Осылай досым...
Ақарысқа: Бұны да білсеңіз, сізге артық болмайды.
=============================
«Раньше, до Октябрьской социалистической революции у казахов существовала только народная, устная словесность.
Небольшое число грамотных пользовались арабским алфавитом. Книги, в редком случае появлявшиеся до революции и считавшиеся написанными на казахском языке, на самом деле были написаны на татарском языке с некоторым смешением этого языка с элементами языка казахского; или они писались на том книжном мусульманско-тюркском жаргоне, которым пользовались ученые без различия национальности: и татары, и башкиры, и казахи, и киргизы…
Да иначе и не могло быть: ведь писавшие, преимущественно, если не исключительно, муллы, учились в Татарии или в медресах (школах) Оренбурга на татарском и арабском языках, и им, естественно, легче было писать на «мусульманско-тюркском» жаргоне, чем на заброшенном и не признаваемом нигде казахском родном языке. Да и читатели этих книжек были люди их же круга, при очень малой раньше грамотности среди казахов-степняков.»
ИЗВЕСТИЯ АКАДЕМИИ НАУК СОЮЗА ССР 1941, №3
С.Е.Малов К ИСТОРИИ КАЗАХСКОГО ЯЗЫКА
Стр.99 абзацы 4,5,6
е сен татар екенсің ғой барып тұрған *Бейәдеп сөз жазбаңыз!*. Қазақтың жазу тілі болмаған - деп татарға жығып беріп отырсың қазақты.
Ақарыс
Орысша оттағысы келгендер бұл сайттан аулақ кетіп оттасын.
Орысша оттағысы келгендер бұл сайттан аулақ кетіп оттасын.
====================
Сіз бұда қазақтардын РЕЗЕРВАЦИЯ-ны қылайн деп, ойыныз бар ғой деім.
Ақарыс-наданға, қайталаймын.
=========================
«Грамотность и письменность между киргизами развита еще очень мало. Для письма киргизы употре*Бейәдеп сөз жазбаңыз!*ют арабский алфавит, который с давнего времени пользуется их учителя (в медресе и школах) – татары и бухарцы. Как мы увидим ниже, арабский алфавит мало пригоден для изображения звуков, входящих в состав тюркских наречий, поэтому и киргизская речь не может быть точно изображена арабскими буквами. К тому же киргизы учились и учатся грамоте у татар….
…Мы видим таким образом, что письменный киргизский язык, значительно отличается от разговорного.
…и вообще буду стараться везде проводить параллель между письменным, так сказать, «бухаро-татарско-киргизским» языком и живой речью.»
П. М. Мелиоранский 1894 год.
Ал мен ештеңе түсінбедім... Мас біреу жазған емес пе екен, ұйқастары қалай-қалай? Жалпы мағынасы түсініксіз, әлде автор өз жанынан қосып, болмаса алып тастады ма екен? Абылай деген кәрі құл, Арағын ішіп есірді. Ал мынау не? Оу, мына жырды оқығандарың бар ма? Сонда шын осындай сөз бар ма? Мен өзім оқымаған соң ештеңе дей алмай отырмын, алайда мына жырдан дым түсінбедім.... Жеңіс, Атыраудан.
мынадай Абылайханның қырғызға барған жорығы туралы жыр бары рас, бірақ мына жерде толық емес, қалай болса солай мас адамның отырып көшіргені сықылды. Және қайдағы бір орыс тілділер кіріп алып, қазақта өз жазуы болмаған деп мәңгіп отыр.
"Октябрь революциясына дейін қазақтар надан болды" деген әңгімені бір жерден естіген сияқтымын. Большевиктер Абай порталына кіріп ап, тайтаңдай бастапты ғой. Тағы да қайталаймын, орыстың көтін жалап тілдерін айыр қылған қос тілділерді бұл сайтқа кіргізбеңдер, модераторлар.
Көз алдымызда жан түршігерлік экологиялық нәубат орын алуда. Қазақ жерінде ондаған мың киік қырылып қалды, әлі де қырылып жатыр. Біз түк естімегендей, түк білмегендей жайбарақат жүрміз. Үкімет экологиялық апаттың басты себепкері - орыстың яскери полигонын ақтап қалу үшін жан салуда. Біздің жайшылықта теледидардан түспейтін табиғат қорғаушыларымыз да дыбыс шығармайды. Орыстың наркоман жас қыздарын Алтын Емел, Бесшатыр сияқты қазақтың қасиеттері жерлеріне апарып "тәрбиелейтін" және Балхаш пен Іленің жағалауына бүкіл ресейдің бетімен кеткен байкерлерін әкеліп, жынойнақ ұйымдастыратын "экологымыз" Мэлс Елеусізовтың даусы естілмейді. Бас көтерер басқа азаматтарымыз "бұл біздің шаруамыз емес" дейтін сыңай танытатын сияқты.
Меніңше, шұғыл түрде халықаралық тәуелсіз комиссия ұйымдастырып, аламан апаттың шынайы себептерін анықтау керек. Ол үшін ең алдымен біз осы сайтта дауыс көтерейік. "Жайық таралымында киіктер жаппай қырылып жатыр" деген мақалаға көңіл аударуларыңды сұраймын.
Қабыл
Валиханов
(Султан Чеккан-Чингисович) — чингисханид, правнук знаменитого Аблай-хана и внук султана Вали-хана, киргиз Средней Орды; род. в 1835 г. в Кокчетавском округе; получил образование в омском кадетском корпусе. В 1856 г. он посетил Илийский край, где встреча с П. П. Семеновым пробудила в нем решимость первым из образованных русских людей проникнуть в Кашгар. Переодевшись купцом, в 1858 г. он вступает в область каракиргизских кочевий и пересекает Тянь-Шань по маршруту: Верное, Иссык-Куль, перевал Заук, озеро Чатыр-Куль, перевал Туругарт и Кашгар. По возвращении своем, в 1859 г., он отправился в СПб. для научной разработки собранного им обширного этнографического и исторического материала; очень много здесь трудился, слушал лекции в университете, но в 1866 году умер, не успев издать всех результатов своего, по тому времени очень интересного и смелого путешествия. Немногое напечатанное им: "О состоянии Алтышара или шести восточных городов китайской провинции Нань-лу в 1858—59 гг." ("Записки Имп. Русского Географического общества", 1861 г., кн. 3), "Очерки Джунгарии" ("Записки И. Р. Г. О", 1861, кн. 1) и, наконец, посмертная статья его, редактированная П. П. Семеновым ("Известия И. Р. Г. О.", 1868), имеет важное научное значение и свидетельствует о разностороннем образовании и наблюдательности автора.
[Словарь Ф.А.Брокгауза и И.А.Ефрона]
Сіздердің назарларынызға Шоқанның қол жазбаларын ұсынаммын.(Шағатай).
Сочиненiя Чокана Чингисовича Валиханова. Изданы подъ редакціею д.ч. Н.И.Веселовскаго. С.-Петербургъ. 1904.
Черновын замБтки къ статьБ Аблай-ханъ.
1-е. Аблай-ханъ, въ одномъ набБгБ на джунгаровъ, отпра-вилъ впередъ для развБдыванія 1,000 ч., раздБливъ на два отряда подъ начальство двухъ храбрыхъ батырей: Кара-Бужурь, Канджигалинца Джанитая и изъ того же рода Букенбая-Старшаго. Батыри долго не возвращались; Аблай началъ без-покоиться не на шутку; о судьбБ этихъ батырей спросилъ у барда* (пБвца) своего Бухаръ-Джирау: что сдБлалось съ моими молодцами? И отъ чего они такъ долго не возвращаются? Бухаръ-Жирау отвБчалъ:
Джанитай пройдетъ черезъ Талкеынъ, Букембай проидетъ Кульджаномъ А ханъ-Баба назадъ прибБжить. У Джанитайева Талкына, проходы тесны и опасны; Джанитай мой въ бБду попался, думаетъ Аблай. Джанитай пойдетъ, пройдетъ въ улусы и возметъ, отъ края оторвет. Джанитаем взятую белолицую дБвицу-ханъ-Аблай-Султанъ да возьметъ. Самъ Аблай говоритъ, что только однажды, именно тогда, когда сбылось это предсказанiе, ему казалось, что отъ радости макушка его задБваетъ небо**.
===========================
14. Галданъ спрашивалъ Аблая, когда тотъ был у него въ плену: какiе государи выше другихъ? – «Кондакеръ, Русый бБлый царь, Изасно (?) ханъ, Галданъ, послБ я самъ». «МБнъ мБнъ»! говорилъ Галданъ.-«Управляешь малым народомъ, на достоинъ большого народа», сказал Аблай.
*обозначены слова, подчеркнутыя въ рукописи (ред).
**Задбвать по Гю «тубя-си-кукоджетеръ» выраженiе, означающее верхъ радости, че^ти и славы (Ч.В.)
немене сонда мына орысша жазуларды араб әріптерімен жазыпты ма, қолжазба екені рас. Бірақ орысша жазылған мұны неменеге ұсынып отырсың татар бауырым. Әңгіме Шоқан туралы емес.
Джон мен Серик Муратхан барып басқа бір орыстілді порталда осы ойларыңды айтыңдар, соларға өтімді болады. Жұртты да, мені де өтірікке қандырмаңыз. Аңқау бір басқа елге айтасаңыз сенер еді. Мелиоранский мен басқа отаршыл зерттеушілердің пікірі бізге көк тиын. Маловтың "заброшенный, никем не признаваемый язык" дегенін қайталап әлі де, баяғы ит орыстың отаршыл ойларын айтып отырсың ба. Сен сияқты зерттеушілері бар Шығыстану институты қалай оңады екен. Қазақты біресе ұйғырға, біресе татарға жығып бересіңдер. Ал тарих институты мүлдем дым жұмыс істемейді.
Бірдеңе жазар алдында, алдымен оқып алсаң, ұятқа қалмассың. Мен не, мәтінді ұйғырша, не татарша дедім бе? Көк тиыныңа көзілдірік сатып ал.
Тозақтан қорықпаймын, жұмаққа ұмтылмаймын.
Жігіттер бұл дастан Шоқан бабамыздың орыс тілді жинағында осы түрінде, яғни қазақ тілінде шыққан. Өкінішке орай ол жерде кімнен жазылып алынғандығы айтылмаған. Яғни Шоқан бабамыз бұл жырды сол кездегі жыршыдан жазып алып, дәл сол түрінде берген. Менің ойымша Шоқан бабамыздың осы жырды бүгінгі ұрпақтарына, яғни бізге жеткізгендігіне дұғай-дұғай алғыс білдіруіміз керек тәрізді. Бексұлтан Астана
"Джон, Англияға барып айтысыңдаршы. Қазақ сайтын орысшамен былғамаңдар деп қанша айтуға болады".
Қабыл!
Мен қазақша, орысша, ағылшынша жазамын ба, өзім білемін. Байқасаң, мен мұнда бірінші рет орысша жазып жатырмын. Және, менің мақсатым бұл жерде, сен айтқандай, "шүлдірлеу" емес, қазақ сайтына ізденіп келген адамға жауап беру, осы жерде қалдыру, қазақылықтан шеттетпеу. Сен сияқтылардай, күл шашып, қысыр ұрандармен босқа жұртты шошындыру емес. Және, сен жазғандай, ешкім айтысып жатқан жоқ, ол сұрады, мен жауап бердім; қыстырылып тұрған сен.
"Ал мына екі білгір неменеге орысша шүлдірлеп таласып отырғанын білмеймін. Аталмыш жыр 1984 жылы Шоқан Уәлихановтың бес томдығында келтірілген. Арабша әріптермен қазақша нұсқасы , ал орысшасы Әлкей Марғұланның аударуында берілген. 258-272 беттер, 1 том. Көрмегенге көсеу таң.
"Білгір" атағаныңа рахмет! Цитатаңа қарағанда арамыздағы ең "білгір" сен екенсің, сонда неге нағыз білгірлерше жауап беріп қоя салмайсың? Көсеуің қышытып бара ма?
"Орыс болса "уважаемый", қазақ болса "атаңа нәлет"...
Өзімізді тым болмаса осы порталда қорламасақ қайтеді? Ал ана орыстың артын жалаумен тілдерін айыр қылған қостілділерді бұл Абай КЗ-ға кіргізбеу керек! Модератор қайда қарайды осы?!"
Қабыл, алдымен өз тіліңді дұрыстап алсайшы, километрге сасып тұр. Модератор тірі болса, "арт", "қырттан" тазаланбаған сенің тіліңнен бастамас па еді? Сен емес пе өзіміздің бәрін қорлап жүрген? Мына сенікі емес деші, мысалы:
"Сейіт ағамыз да САНДЫРАҚТАЙДЫ екен. "Қыз Жібектің" жасын 500-ге жеткізгеннен біз ештеңе ұтпаймыз... Ал енді кәрі ҚЫРТТАР келіп оны Назарбаевпен ұштастырады".
Тозақтан қорықпаймын, жұмаққа ұмтылмаймын.
байқаимын орыс тілді пікірге бәріңізде қарсысыздар !!!
атаңа нәлет сол қаншер тілді артынан бір тептім! мында енді қыстырмайықшы ааа?
Жәке!
Тілде тұрған ештеңе жоқ. Сіздің ашуыңызды шақыратын сол тілде сөйлейтін адамдар болар.
www.malimetter.org
Қазақтың орысша сөйлегені көкбөрінің есек секілді аңырағанындай сезім туғызады екен!
-Анық
Пікір қосу